Od Redakcji
W tym numerze zachęcamy do lektury stanowisk Stowarzyszenia przekazanych Komisji Nadzoru Finansowego.
Stowarzyszenie z niepokojem obserwuje próby zastępowania przez KNF ustawodawcy w działalności normotwórczej. Wydaje się, że należy ponownie przemyśleć obecność rekomendacji nadzorczych w polskim systemie nadozru nad instytucjami finansowymi.

Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE stoi na stanowisku, że jakość funkcjonowania instytucji finansowych nadzorowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego, w tym jakość stosowanych przez nie zasad ładu korporacyjnego ma istotne znacznie dla ochrony interesów klientów tych instytucji, bez względu na specyfikę poszczególnych segmentów rynku finansowego i instytucji na nim funkcjonujących. Z tych przyczyn Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE popiera wszelkie działania organizacji zrzeszających instytucje nadzorowane, mające na celu samoregulację w tym zakresie. Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE stoi na stanowisku, że w celu właściwej ochrony interesów klientów instytucji finansowych niezbędny jest silny nadzór na nimi, który obecnie sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego, i – co do zasady - nie powinien on być zastępowany przez samoregulację, wiara w którą była jedną z przyczyn obecnego kryzysu finansowego, to jednak zasady corporate governance są akurat tą sferą regulacji rynku finansowego, w którym ustawodawca nie przyznał KNF żadnych kompetencji, zatem jedyną metodą uregulowania tej materii jest w ocenie Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE jest właśnie samoregulacja. Wydaje się, ze KNF sam sobie zdaje sprawę z tej sytuacji, gdyż kierując zasady corporate governance do konsultacji oraz wskazując oczekiwanie, że instytucje finansowe będą je, co do zasady stosowały, nie wskazał żadnej podstawy prawnej takiego działania i oczekiwania. Wynika to z faktu, że żaden przepis rangi ustawowej nie upoważnia Komisji Nadzoru Finansowego do wprowadzania zasad corporate governance dla podmiotów nadzorowanych, a tym bardziej do domagania się od nich traktowania ich jako norm wiążących i nie uprawnia KNF do oceniania czy instytucje nadzorowane przestrzegają tych zasad. Uznać zatem należy, że działanie organu nadzoru bez podstawy prawnej narusza art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą organy władzy państwowej mogą działać wyłącznie na podstawie przepisów prawa i w ich granicach. W ocenie Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE zasady corporate governance, jeśli miałyby funkcjonować na polskim rynku finansowym powinny zostać wypracowane przez instytucje zrzeszające instytucje finansowe (takie jak Związek Banków Polskich, Polska Izba Ubezpieczeń, Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa, Izba Gospodarcza Towarzystw Emerytalnych, Związek Domów Maklerskich, Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa czy Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami, przy udziale innych interesariuszy takich jak IIA Polska, KIBR czy Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych lub właśnie Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE) oraz stosowane na zasadzie pełnej dobrowolności przez poszczególne podmioty. Z tych przyczyn Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE wnosi o wstrzymanie przez KNF prac nad projektem zasad corporate governance dla podmiotów nadzorowanych, które miałyby być określone przez KNF, a zamiast tego o wysunięcie przez KNF propozycji wypracowania takich zasad przez podmioty wskazane wyżej na zasadach samoregulacji i pełnej dobrowolności ich przestrzegania, tak jak to ma miejsce w przypadku emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do notowania na GPW w Warszawie i zasad corporat governance dla nich – którzy sami decydują o zakresie ich ewentualnego przestrzegania. Wydaje się, że optymalną formułą do wypracowania przez środowisko mogłaby być formuła „comply or explain”, przy czym to środowisko podmiotów nadzorowanych we współpracy z odpowiednimi interesariuszami powinno określić, czy dążyć będzie do wypracowania jednolitych zasad dla całego rynku, czy też dla uwzględnienia specyfiki poszczególne segmenty rynku podjęłyby próbę samodzielnego tworzenia zasad dla podmiotów działających na danym rynku. O tym, że wypracowanie wspólnych zasad jest możliwe może świadczyć współpraca między ZBP a PIU w zakresie praktyk dotyczących tzw. bankassurance.

Niezależnie od powyższego Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE pragnie zgłosić następujące uwagi i zastrzeżenia o charakterze szczegółowym:

Zawarty w § 4 ust. 1 wymóg uwzględniania rekomendacji nadzorczych oraz indywidualnych zaleceń jest sprzeczny z obowiązującym w RP prawem. Rekomendacje nadzorcze nie mieszczą się w konstytucyjnym katalogu aktów prawnych, zatem nie mają mocy powszechnie obowiązującej. Zalecenia nadzorcze nie mają formy decyzji administracyjnej, zatem także nie mogą nakładać na instytucję nadzorowaną żadnych obowiązków. Zatem zarówno stosowanie rekomendacji jak i zaleceń indywidualnych może mieć wyłącznie charakter dobrowolny, niedopuszczalne jest ich zrównanie z wymogami wynikającymi z przepisów prawa. Z tych przyczyn § 4 ust. 1 powinien zostać usunięty w całości z projektu zasad.

§ 11 jest sprzeczny z przepisami ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych i Prawa spółdzielczego w odniesieniu do instytucji finansowych będących spółdzielniami, a także przepisami ustawy o działalności ubezpieczeniowej w odniesieniu do towarzystw ubezpieczeń wzajemnych. Członkami tych podmiotów są bowiem przede wszystkim osoby fizyczne (w szczególności w przypadku spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych), które w praktyce nie mogą być skutecznie zobowiązane do dodatkowego dokapitalizowania spółdzielni lub tuw-u przez te podmioty. Jeżeli członek spółdzielni finansowej zadeklarował i opłacił udział oraz wniósł wkład nie ma ona skutecznych instrumentów pozwalających na realizację normy określonej w § 11 projektu. Również TUW może nie mieć skutecznych instrumentów prawnych do zapewnienia realizacji powyższego wymogu przez swoich członków, jeżeli będą nimi przede wszyskim osoby fizyczne ubezpieczające się w tym towarzystwie.

§ 12 ust. 1 może rodzić problemy dla małych podmiotów, jeżeli przepisy nie wymagają w tych podmiotach powoływania zarządu wieloosobowego.

§ 16 jest wprost sprzeczny z regulacją art. 27 ust. 2a ustawy o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie dopuszczającą zasiadanie tej samej osoby w zarządach więcej niż jednego zakładu ubezpieczeń. Ponadto szczególnie w mniejszych instytucjach nadzorowanych w celu redukcji kosztów członkowie zarządu wykonują także inne funkcje w podmiocie, w którym pełnią funkcje w zarządzie.

§ 17 pomija wynikający z przepisów obowiązek uzyskania zgody KNF na powołanie do zarządu określonej liczby jego członków (np. w zakładach ubezpieczeń, bankach, skok-ach) lub wszystkich jego członków (na przykład w odniesieniu do powszechnych towarzystw emerytalnych lub Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej), co do czasu uzyskania zgody KNF może uniemożliwiać niezwłoczne uzupełnienie składu organu.

§ 21 nie przewiduje sytuacji , gdy nie ma udziałowców mniejszościowych (np. w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych SA lub w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych) , a zatem nie ma możliwości wybrania członków niezależnych a także ogranicza prawo do zgłoszenia zdania odrębnego wyłącznie do członków niezależnych, tymczasem racjonalne byłoby przyznanie tego prawa także pozostałym członkom organu nadzorującego.

§ 24 Wydaje się, że częstotliwość posiedzeń organu nadzorującego nie uwzględnia skali działania poszczególnych instytucji.

§ 25 pomija wynikający z przepisów dotyczących niektórych instytucji finansowych wymóg uzyskania zgody KNF na powołanie do organu nadzoru (np. art. 59 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w odniesieniu do członków rady nadzorczej towarzystwa emerytalnego).

§ 28 pozostaje w sprzeczności z art. 19 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych zakazującym wynagradzania członków rad nadzorczych kas.

§ 46 w zakresie rekomendacji nadzorczych pomija ich niewiążący charakter. Nie są one aktami prawa, zatem nie można wymagać ich przestrzegania od podmiotów nadzorowanych. Najlepiej widać to na przykładzie rynku kapitałowego, gdzie rekomendacje mają przedstawiać dobre praktyki rynkowe. Nie jest to już tak klarownie zapisane w ustawach w przypadku rynku bankowego i rynku spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. W stosunku do innych podmiotów KNF w ogóle nie może wydawać rekomendacji. Tymczasem rekomendacje dają się „obronić” w polskim porządku prawnym jedynie w jednym przypadku – jeżeli nie są wiążące, a podmioty nadzorowane stosują się do nich dobrowolnie, bo podpowiadają im najlepsze praktyki rynkowego, ale mogą też się do nich nie zastosować, jeżeli uważają, że do nich są one nieadekwatne lub znają lepsze rozwiązanie, bardziej dostosowane do ich specyfiki i rozumienia rynku. Podobna sytuacja występuje w przypadku rozstrzygnięć indywidualnych, jakimi są zalecenia. Zalecenia nie mają formy decyzji administracyjnej, zatem nie mogą nakładać na podmioty nadzorowane żadnych obowiązków, bo przy ich wydawaniu nie stosuje się wymogów wynikających z KPA, strona nie może się od nich odwołać, nie podlegają też kognicji sądów administracyjnych.

Ponadto żądanie wdrożenia komórki ds. compliance we wszystkich instytucjach finansowych jest całkowicie nadmiarowe i powinno się z niego zrezygnować.

Cezary Mech – Prezes Stowarzyszenia
Paweł Pelc – Wiceprezes Stowarzyszenia

Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7, 03-626 Warszawa
Komisja Nadzoru Finansowego
Plac Powstańców Warszawy 1
00-030 Warszawa

W związku ze skierowaniem do konsultacji projektu z 27 grudnia 2013 r. Rekomendacji U, Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego pragnie wskazać, że w jego ocenie pkt 14.2 wykracza poza zakres rekomendacji 14, która dotyczy zakazu ograniczania przez bank zawierania przez jego klientów umów z wybranymi przez niego zakładami ubezpieczeń. Punkt 14.2 jest sprzeczny z wynikającym z tej rekomendacji zakazem ograniczania wyboru zakładu ubezpieczeń klientom banku i pozwala bankowi na podstawie ocennych i nieweryfikowalnych kryteriów (sytuacja finansowa zakładu ubezpieczeń, jego standardy obsługi klienta oraz szczególne postanowienia umowy ubezpieczenia nie spełniają wymogów banku w zakresie ograniczenia ryzyka kredytowego). W praktyce punkt 14.2 pozwala bankowi nie stosować rekomendacji 14, a ocenny charakter zapisów pkt 14.2 praktycznie uniemożliwia klientowi banku dochodzenie jego praw w tym zakresie.
Ponadto kryteria zawarte w pkt 14.2 sprzeczne są z rekomendacją 13, która nakłada na bank obowiązek zapewnienia wyboru przez klienta zakładu ubezpieczeń oraz określa, że jedynymi kryteriami akceptacji ochrony ubezpieczeniowej powinny być wyłącznie kryteria wynikające z wymaganego przez bank zakresu ochrony ubezpieczeniowej. Wskazane w pkt 14.2 kryteria wykraczają poza kryteria wynikające z wymaganego przez bank zakresu ochrony ubezpieczeniowej, gdyż ani sytuacja finansowa zakładu ubezpieczeń, ani standardy obsługi klienta, ani nawet szczególne postanowienia umowy ubezpieczenia nie dotyczą zakresu ochrony ubezpieczeniowej.
Z tych przyczyn Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE wnosi o skreślenie pkt 14.2 z projektu Rekomendacji U, jako rozwiązania sprzecznego zarówno z treścią rekomendacji 14 jak i 13 oraz z interesem klientów banków, których ochronie wskazane rekomendacje powinny służyć zgodnie z deklaracjami KNF.

Za Zarząd Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Dr Cezary Mech – Prezes
Paweł Pelc – Wiceprezes
Warszawa, 20 stycznia 2014 r.