Warszawa, październik 2003r. Nr 5
Tresc Biuletynu Stowarzyszenia październik 2003
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego
Warszawa, październik 2003. Nr 5.
Od wydania czwartego numeru naszego Biuletynu sporo się zdarzyło w kwestii kapitałowej części systemu emerytalnego.
Po pierwsze Prezydent jednak podpisał ustawę o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieprzekazanych składek do otwartych funduszy emerytalnych. Uchwalona w trybie pilnym ustawa została opublikowana w Dzienniku Ustaw nr 149 pod pozycją 1450 w dniu 28 sierpnia 2003. Naszym zdaniem ustawa narusza art. 2, 20, 21, 32, 64 i 67 Konstytucji.
Po drugie IGTE złożyła do Prezydenta RP wniosek o niepodpisywanie ustawy nowelizującej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Mimo to Prezydent podpisał i tę ustawę. Oznacza to, że system emerytalny w Polsce został zmieniony zgodnie z receptą przygotowaną przez obecny rząd i zmiany na tym rynku będą prostą konsekwencją wprowadzenia w życie tych pomysłów. W ocenie Stowarzyszenia oparte są one na pomyśle „jak żyć z oligopolem”. O sile oligopolu najlepiej świadczy apel do Prezydenta RP o zawetowanie ustawy, gdy posłowie wprowadzili do tekstu ustawy rozwiązania mniej korzystne dla części zarządzających niż zaproponowane przez rząd po konsultacjach z ich przedstawicielami.
Po trzecie Rząd przesłał do Sejmu projekt ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych i nowej ustawy o pracowniczych programach emerytalnych. Oba projekty zasługują choć na krótką ocenę.
Projekt ustawy o IKE jest bardzo restrykcyjny. Proponowana w nim ulga podatkowa jest minimalna – raczej należałoby w ogóle znieść podatek od zysków kapitałowych, niż używać go jako motor do zachęcania do oszczędzania na emeryturę. Ulga ta istnieje w PPE i wcale nie widać pędu do wpłacania składek dodatkowych (limitowanych jedynie wysokością wynagrodzenia)! Wśród instytucji finansowych wymienione są zakłady ubezpieczeń, które zainwestują jedynie część składki (min. 90%), a nie ma ani OFE, ani banków. Skutkiem ustawy może być zatem transfer oszczędności do droższych operatorów niż OFE i mniej bezpiecznych oszczędności niż w OFE lub banku. Kwota wpłacana w ramach IKE jest bardzo restrykcyjnie limitowana. Całkowicie nieracjonalne jest ograniczenie źródeł finansowania składek małoletnich do ich wynagrodzenia – co tworzy dodatkowy limit i biurokratyczny mechanizm. Jeśli rodzice zechcą dofinansować małoletniego w ten sposób to tylko zwiększy to świadomość wagi oszczędności emerytalnych i nie należy tego zabraniać. Rygory informacyjne i administracyjne są nadmierne – w efekcie produkty oferowane w ramach IKE będą musiały być drogie, by spełnić wymogi informacyjne fiskusa. Podsumowując projekt dotyczy istotnego problemu, ale jest nadmiernie restrykcyjny, biurokratyczny, zakłada, że przede wszystkim należy zadbać o interesy fiskusa, bez względu jak znikoma jest ulga. Jedyną szansą projektu w obecnym kształcie wydaje się zmasowany marketing zainteresowanych instytucji finansowych, ale to one wydają się w ostatecznym rachunku jego jedynymi beneficjentami.
Projekt ustawy o PPE jest propozycją nowego uregulowania kwestii pracowniczych programów emerytalnych. Co do zasady jest to powtórzenie dotychczasowych rozwiązań, przy częściowo nowej redakcji. Projekt wprowadza jednak ryzykowne rozwiązania takie jak możliwość zawieszenia PPE (nawet jednostronnego), rozwiązania PPE, brak możliwości utworzenia PPE przy sprzeciwie choć jednej reprezentatywnej organizacji związkowej. Szczególnie niezrozumiałe jest ograniczenie wysokości składki dodatkowej w jednym PPE do 3-krotności składki do IKE. Brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla takiego rozwiązania – prowadzi to do zróżnicowania sytuacji osób uczestniczących w jednym PPE lub w większej ich liczbie. Dostęp do PPE ograniczyć może także wprowadzenie normy, że u dużych pracodawców można wprowadzić ograniczenia blokujące dostęp do PPE nawet 2/3 pracowników. Projekt ustawy zawiera także normy umożliwiające transfer środków z PPE do równolegle proponowanego IKE, a także propozycję dopuszczenia innych niż obecnie zasad ustalania wysokości składki podstawowej. Istnieje ryzyko, że projekt zahamuje tworzenie PPE na okres prac parlamentarnych, jak to miało miejsce w 1999 r. w toku nowelizacji obowiązującej ustawy o PPE. Kluczowy dla rozwoju PPE jest po prostu wzrost gospodarczy i ograniczenie bezrobocia.
W efekcie oba projekty trudno ocenić pozytywnie
Z serdecznymi życzeniami interesującej lektury.
Prezes Stowarzyszenia:
Dr Cezary Mech
Dokumentacja
Krótki komentarz do Symulacji wysokości emerytur w zależności od wieku w nowym systemie emerytalnym przygotowanej przez MGPiPS.
(Na posiedzenie Zespołu KK ds. Polityki Społecznej, 22.09.2003 g. 11.00)
Materiał przygotowany przez MGPiPS potwierdza oczywiste konsekwencje wprowadzenia systemu o zdefiniowanej składce. Istotą tego systemu jest uzależnienie poziomu emerytury od poziomu zgromadzonych w momencie przejścia na emeryturę oszczędności i oczekiwanej dalszej długości życia w momencie przejścia na emeryturę. Podzielenie obu wartości przez siebie daje w uproszczeniu wysokość świadczenia. Opisany kształt systemu prowadzi do prostej konstatacji – im później przechodzi się na emeryturę tym jej poziom powinien być wyższy, bo dłużej się oszczędzało, a dalsza oczekiwana długość życia jest krótsza. Nie oznacza to jednak, że bez zastrzeżeń można przyjąć wyliczenia proponowane przez MGPiPS.
W części repartycyjnej (tzw. I filar) system jest w pełni uregulowany i wskazane są tablice unisex (wspólne dla mężczyzn i kobiet) jako podstawa dalszej oczekiwanej długości życia. W części kapitałowej (tzw. II filar) uregulowana jest jedynie faza oszczędzania, brak jest regulacji dotyczącej fazy wypłaty emerytur dożywotnich. Brak ustawy o zakładach emerytalnych prowadzi do braku określenia formy emerytury dożywotniej, instytucji wypłacającej świadczenia i kosztów z tym związanych oraz sposobu określenia wysokości świadczenia. W efekcie założenia przyjęte do modelu budzą daleko idące wątpliwości: w szczególności brak jest uzasadnienia, dlaczego w modelu przyjęto koszt wypłaty emerytury dożywotniej na poziomie 3%. W założeniach nie wskazano też czy 5% stopa zwrotu OFE jest liczona w ujęciu nominalnym czy realnym. Pamiętać należy, że wg szeregu ekspertów 1% różnica w wysokości stopy zwrotu prowadzi nawet do 20% różnicy w wysokości świadczenia. Jeżeli przedmiotem wyliczenia jest tzw. stopa zastąpienia, czyli stosunek ostatniej pensji do pierwszej emerytury to relacja płacy kobiety lub mężczyzny do średniej płacy unisex jest bezprzedmiotowa. Przyjęcie stosowania tablic unisex w stosunku do II filara nie jest oparte na żadnym obowiązującym akcie prawnym, w trakcie promocji II filara wskazywano na stosowanie tablic dla poszczególnych płci jako jedną z różnic II filara w stosunku do I.
Rozważyć też warto czy obligatoryjne podwyższenie wieku emerytalnego dla kobiet paradoksalnie nie będzie prowadzić do pogorszenia ich sytuacji w razie utraty przez nie pracy przed osiągnięciem wyższego wieku emerytalnego i brak możliwości uzyskania świadczeń w tym okresie. Instytucja babci odgrywa istotną rolę w opiece nad dziećmi zwłaszcza w dużych miastach i należy też rozważyć czy podwyższenie wieku emerytalnego dla kobiet nie będzie prowadzić do dalszego pogorszenia trendów demograficznych, co niekorzystnie mogłoby wpłynąć m.in. na system emerytalny w przyszłości.
Racjonalne wydaje się raczej zatem zapewnienie instrumentów umożliwiających opóźnienie przejścia na emeryturę osobom po osiągnięciu przez nie wieku emerytalnego za pomocą instrumentów zabezpieczających te osoby przed automatycznym zwolnieniem po osiągnięciu przez nie wieku emerytalnego. Obligatoryjne podwyższenie wieku emerytalnego nie rozwiąże problemów wysokości świadczeń i stóp zastąpienia, jeżeli gospodarka będzie w stanie stagnacji, a sytuacja na rynku pracy oparta będzie na wysokim poziomie bezrobocia.
Założenia przyjęte w modelu MGPiPS wydają się być ponadto znacznie uproszczone w stosunku do analiz stóp zastąpienia wykonanych przez UNFE w 2002.
(…)
Paweł Pelc
18.09.2003
Komentarz dotyczy Symulacji wysokości emerytur w zależności od wieku w nowym systemie emerytalnym przygotowanej rpzez Departament Analiz i Prognoz Ekonomicznych Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sierpniu 2003 r.
Kronika Międzynarodowa
W dniach 3 i 4 września w Pradze odbyła się konferencja poświęcona funduszom emerytalnym i pracowniczym programom emerytalnym w Europie Centralnej i Wschodniej pod tytułem „Pensions in Central and Eastern Europe”. W konferencji Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego było reprezentowane przez Wiceprezesa Pawła Pelca, który przewodniczył drugiemu dniu obrad i wygłosił referat o PPE w Polsce
Jeszcze raz o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań ZUS
Prezydent RP podpisał uchwaloną przez Sejm i przyjętą bez zastrzeżeń przez Senat ustawę o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieprzekazanych składek do otwartych funduszy emerytalnych i ustawa została opublikowana w Dz. U. nr 149, poz. 1450 z dnia 28 sierpnia 2003 r. Wydaje się, że nie kończy to dyskusji o ustawie, zwłaszcza, że grupa posłów zapowiedziała już zamiar zaskarżenia ustawy do Trybunału Konstytucyjnego, o czym na łamach Biuletynu będziemy na bieżąco informować. Projekt ustawy od samego początku budził liczne wątpliwości, takie jak naruszenie interesu członków OFE, złamanie zasad reformy emerytalnej oraz niekonstytucyjność proponowanych rozwiązań. Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE występowało przeciw projektowi do Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, a po uchwaleniu ustawy do Prezydenta RP o jej zawetowanie lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego, o czym na bieżąco informowaliśmy na łamach Biuletynu. W odpowiedzi na ten ostatni apel Stowarzyszenia , Izba Gospodarcza Towarzystw Emerytalnych skierowała do Prezydenta RP swój list, w którym zaapelowała „o podpisanie przedmiotowej ustawy”. List ten został przez Izbę upubliczniony ze względu na to, że wcześniejsze wystąpienie Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE miało charakter listu otwartego. W swoim liście Izba przytoczyła fragmenty ekspertyzy Biura Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu wskazującej na wątpliwości konstytucyjne projektu oraz podniosła wyrażone w tej opinii wątpliwości dotyczące ceny zamiany, wskazując, że „w ocenie Izby cena zamiany obligacji skarbowych będzie niższa niż wartość wierzytelności.” Mimo to Izba zaapelowała o podpisanie ustawy, argumentując, że spłata obligacjami zamiast gotówką „nie może (..) być przyczyną opóźniania tej spłaty, gdy ZUS sygnalizuje, że jego system informatyczny jest wreszcie gotów do ich regulowania i gdy odsetki od tych zobowiązań, naliczane od stycznia br. są niższe od stóp zwrotu osiąganych przez fundusze emerytalne.”
Argumentacja Izby zawarta w jej liście do Prezydenta RP jest całkowicie niezrozumiała. W świetle obecnie obowiązującej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS nie ma prawnej możliwości nie przekazania zidentyfikowanej składki do OFE. Zatem, jeśli ZUS ma możliwość identyfikacji zaległych składek, to ma obowiązek niezwłocznego przekazania ich wraz z odsetkami za opóźnienie do OFE. Jeśli tego nie czyni po prostu ordynarnie łamie prawo i narusza interes członków OFE. Takie działanie natychmiast powinno wywołać reakcję właściwych organów nadzoru nad ZUS. Nieporozumieniem jest powoływanie się na brak środków w budżecie na dotację uzupełniającą itp. Dotacja uzupełniająca trafia do ZUS po przekazaniu środków do OFE, a nie przed i jest przeznaczana na wypłatę bieżących świadczeń, a nie na sfinansowanie transferu składek do OFE.
Izba Gospodarcza Towarzystw Emerytalnych w dniu 8.08. 2003 r. apelująca do prezydenta RP o podpisanie ustawy, kilka dni wcześniej - 23 lipca 2003 r. przygotowała materiał, z którego wynika, że „Przekazanie całej kwoty 9,5 mld zł w obligacjach z dyskontem w ustalonej wysokości, spowoduje wg dzisiejszych szacunków zaniżenie spłaconych zobowiązań o około 150 mln zł.” Izba wskazała w tym dokumencie, że „koszty zbyt niskiego dyskonta poniosą wszyscy członkowie ofe, w tym również ci, których konta są normalnie zasilane.”
Dlaczego zatem, mimo pełnej świadomości, że przyjęte rozwiązania są niekorzystne dla wszystkich członków OFE i mogą przynieść im, według szacunków Izby stratę rzędu 150 mln PLN, Izba chce by ustawa została podpisana przez Prezydenta RP. Wydaje się, że odpowiedź na to pytanie jest banalnie prosta. Ustawodawca postanowił bowiem „zaoszczędzić” na członkach OFE, ale zadbał o interes towarzystw emerytalnych zarządzających OFE. Wynika to z art. 5 ustawy, zgodnie, z którym po otrzymaniu obligacji zamiast zaległych składek z aktywów OFE w gotówce potrącana jest opłata od składki, przekazywana w następnym dniu po przeliczeniu obligacji na jednostki rozrachunkowe PTE, które zarządza tym OFE. Zatem chociaż, członkowie OFE stracą wg Izby ok. 150 mln PLN, to członkowie Izby – Powszechne Towarzystwa Emerytalne zarobią na tym, bo będą mogły potrącić swoją prowizję (opłatę od składki) w gotówce, bezpośrednio z aktywów OFE.
W konsekwencji widać jasno, co zwyciężyło nad interesem członków OFE oraz zasadami konstytucyjnymi – partykularny interes PTE i krótkoterminowy interes Skarbu Państwa oraz pokusa kreatywnej księgowości, które poparł także Prezydent RP.
Paweł Pelc
Z działalności Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE:
Przedstawiciele Stowarzyszenia 27 sierpnia 2003 r. wzięli udział w programach poświęconych wpływowi OFE na polską gospodarkę w telewizji TRWAM oraz w Radiu Maryja, dzięki czemu wzrosła także liczba prenumeratorów elektronicznej wersji Biuletynu Miesięcznego Stowarzyszenia.
Paweł Pelc – Wiceprezes Stowarzyszenia reprezentował Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE na konferencji „Pensions in Central and Eastern Europe” w Pradze w dniach 3-4 września 2003 (szerzej na ten temat w rubryce Kronika Międzynarodowa). Również to wydarzenie pozwoliło na zwiększenie liczby czytelników naszego Biuletynu.
Kronika Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Prezydent RP nie odpowiedział na list Stowarzyszenia w sprawie zawetowania lub skierowania ustawy do TK ustawy o przejęciu przez SP zobowiązań ZUS z tytułu nieprzekazanych składek do OFE i ustawę podpisał.
Zarząd Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Prezes – Dr Cezary Mech
Wiceprezes – Ewa Tomaszewska
Wiceprezes – Paweł Pelc
Adres Stowarzyszenia:
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
e-mail:
pelc@skrzynka.pl
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego