Tresc Biuletynu Stowarzyszenia listopad 2003

Biuletyn Miesięczny

Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego
Warszawa, listopad 2003. Nr 6.

Parlament rozpoczął prace nad ustawami dotyczącymi dobrowolnej części systemu emerytalnego – o pracowniczych programach emerytalnych i indywidualnych kontach emerytalnych. Z tego powodu w dziale dokumentacja prezentujemy opinię o obu projektach przesłaną przez Stowarzyszenie do sejmowej podkomisji zajmującej się sprawą.
Weszła w życie ustawa o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań ZUS z tytułu nieprzekazanych składek do OFE. Stowarzyszenie podtrzymuje wcześniejszą opinię o jej niekonstytucyjności. Widać też już pierwsze jej efekty – reforma emerytalna została ponownie zakwestionowana przez byłego ministra Skarbu Wiesława Karczmarka, który zaproponował zawieszenie składek do OFE, a następnie przez wiceministra gospodarki, pracy i polityki społecznej Jolantę Banach, która zaproponowała zróżnicowanie wysokości składki przekazywanej do OFE. Potwierdza się nasza przestroga – podważanie fundamentów reformy dla doraźnych celów to otwieranie puszki Pandory…

Z serdecznymi życzeniami interesującej lektury.

Prezes Stowarzyszenia:
Dr Cezary Mech


Dokumentacja

Warszawa, dn. 25 listopada 2003

Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-626 Warszawa

Sz. P. Anna Bańkowska Przewodnicząca Podkomisji
do rozpatrzenia projektów ustaw o IKE i PPE

Szanowna Pani Przewodnicząca,
W imieniu Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE przezujemy uwagi do proponowanych rozwiązań mających zadecydować o kształcie, funkcjonalności i efektywności dobrowolnej części systemu emerytalnego (istniejący III filar - PPE i proponowany przez rząd IV filar –IKE). Rola, którą w myśl reformy emerytalnej przypisano temu segmentowi w kształtowaniu zabezpieczenia emerytalnego, skłania do szczególnej rozwagi i troski przy wprowadzaniu regulacji stanowiących podstawę dla gromadzenia i pozyskania świadczeń emerytalnych.
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE zaniepokojone jest kształtem propozycji przedstawionych w rządowych projektach: ustawy o pracowniczych programach emerytalnych (druk sejmowy nr 1953) i ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych (druk sejmowy nr 1942).
Analiza przedstawionego projektu ustawy o PPE prowadzi do uzasadnionych wniosków, iż celem nowej ustawy jest w odniesieniu do większości zmienianych przepisów pozorna poprawa i uproszczenie regulacji, a efektem nowatorskich rozwiązań w dużej mierze jest pozbawienie tej instytucji charakteru emerytalnego.
Czymże jest bowiem wprowadzenie obszernych regulacji sprzyjających zaprzestaniu praktycznej realizacji programu poprzez łatwe zawieszenie odprowadzania składek przez pracodawcę oraz niezwykle szeroki wachlarz prostych możliwości likwidacji programu. Notabene obydwa obszary (zawieszenie i likwidacja) zostały ujęte w jednym rozdziale i prowadzą one finalnie do zamykania programów, a tym samym pozbawienia uczestników możliwości gromadzenia środków na emeryturę w tańszej grupowej formie. Perspektywa oszczędzania w tych przypadkach na IKE wydaje się być alternatywą mało korzystną dla oszczędzających z uwagi na źródło finansowania składek oraz ich drastycznie limitowany poziom. W tym miejscu zwrócenia uwagi wymaga, iż skonfigurowanie instytucji pracowniczego programu emerytalnego i indywidualnego konta emerytalnego poprzez transferowalność środków z PPE na IKE, właściwie przy braku ograniczeń zabezpieczających przed skorzystaniem ze środków z IKE na cele inne niż emerytalne, czyni każdą z tych instytucji formułą niezabezpieczającą interesów przyszłych emerytów i interesów państwa. Prowadzić to może do „wypompowywania” oszczędności przewidzianych jako ważne dopełnienie portfela przyszłego emeryta poza system emerytalny. Niespójność systemowa wyraża się również brakiem możliwości transferu z IKE na rachunek uczestnika w pracowniczym programie emerytalnym, który jako forma grupowa powinien być tańszy od formy indywidualnej jaką ma być projektowane IKE.
Zdziwienie budzi również pozbawienie możliwości uczestnictwa w PPE osób związanych z pracodawcą prowadzącym program na podstawie umów cywilnoprawnych-agencyjnej i zlecenia. Takie rozwiązanie zupełnie nie odpowiada retoryce uzasadnienia projektu, w którym czytamy, że: „podstawową ideą tej instytucji jest jej szeroka dostępność i powszechność. Ma temu sprzyjać brak formalnych barier dla tworzenia i uczestnictwa w PPE, tak dla pracodawców, jak też ogółu zatrudnionych u nich pracowników”. Jeśli intencją projektodawcy było ukierunkowanie tych osób wyłącznie na IKE, to trudno znaleźć uzasadnienie w kontekście korzyści i ochrony interesów osób oszczędzających.
Ochrona interesów uczestników wydaje się być w małym stopniu zachowana także w zakresie bezpieczeństwa inwestycyjnego, zwłaszcza w związku z odstąpieniem od wyznaczonych w obowiązującej ustawie ograniczeń inwestycyjnych dla zakładów ubezpieczeń. Również wprowadzanie na gruncie projektu ustawy o pracowniczych programach emerytalnych fundamentalnych modyfikacji w zakresie innej instytucji finansowej powołanej wyłącznie w celu zarządzania środkami emerytalnymi, jaką jest pracowniczy fundusz emerytalny zarządzane przez pracownicze towarzystwo emerytalne, nie służy bezpieczeństwu interesów uczestników. Powierzenie sprawowania podstawowych funkcji instytucji finansowej, stanowiących istotę jej działalności podmiotom zewnętrznym zaprzecza racjonalności jej udziału w rynku emerytalnym.
Nie znalazł miejsca w uzasadnieniu projektu komentarz na temat podstaw eliminacji z treści umów symulowanego planu wypłat, który to, jako projekcja stanowił ważny element informacyjny dla uczestników programów, w istotny sposób zwiększając przejrzystość PPE i konkurencyjność między poszczególnymi formami PPE.
Rządowy projekt ustawy o pracowniczych programach emerytalnych nie nosi znamion propozycji dopracowanej ani poza wspomnianymi wyżej „nowościami” implikującej rozwiązania godne wdrożenia. Przeciwnie, poza głębokim przeredagowaniem obowiązującej regulacji nie wnosi jakości promowanej w uzasadnieniu. Przykładem na to niech będzie, chociażby brak zdefiniowania w projekcie ustawy o pracowniczych programach emerytalnych przedmiotu regulacji tegoż aktu. Projekt nie zawiera ani definicji legalnej ani funkcjonalnej pojęcia „pracowniczy program emerytalny” a ochronę prawną wprowadza wobec abstrakcyjnego w tym kontekście pojęcia „program emerytalny”.
Rozwój dobrowolnych oszczędności w ramach systemu emerytalnego, istotny zarówno z punktu widzenia przyszłych emerytów, gospodarki i państwa nie osiągnie właściwego tempa i poziomu bez zastosowania realnych bodźców podatkowych. Ulga w podatku od zysków kapitałowych funkcjonująca przecież w pracowniczych programach emerytalnych od momentu wprowadzenia tego rodzaju podatku nie spowodowała znacznego ożywienia w zakresie nowopowstających PPE. Rozwiązaniem stymulującym III filar, czyli PPE powinno być obniżenie podstawy opodatkowania w odniesieniu do składki dodatkowej. Zamiast tego wprowadza się restrykcje dotyczące wysokości składki dodatkowej.
Generalnie z dotychczasowych doświadczeń implementacji PPE wynika jednoznacznie, że rozpoczęcie prac nad istotną zmianą PPE prowadzi do zahamowania tworzenia PPE, jak miało to miejsce na przełomie 1999 i 2000 r. w trakcie dużej nowelizacji obecnej ustawy o PPE. Wydaje się znacznie bardziej racjonalne dokonanie tylko takich modyfikacji obecnej ustawy o PPE, które dostosowują ją do IKE bez rewolucyjnych zmian i dodatkowych restrykcji. Nie wymaga to natomiast uchwalania nowej ustawy o PPE. Jakiekolwiek zmiany powinny szanować prawa nabyte przez dotychczasowych uczestników PPE, co niestety naruszają proponowane przepisy przejściowe do nowej ustawy o PPE.
Jeszcze bardziej restrykcyjny jest projekt ustawy o IKE generujący drakońskie sankcje za otwarcie więcej niż jednego IKE, wysokie koszty dla instytucji finansowych (np. osobne monitorowanie wpłacanych składek), co zwiększy koszty prowadzenia IKE i opłacalność dla oszczędzających. Projekt ustawy o IKE jako jedyną zachętę podatkową wprowadza istniejącą już zachętę w odniesieniu do PPE, która jednak nie spowodowała ani rozwoju PPE, ani intensywnego opłacania składki dodatkowej limitowanej jedynie wysokością wynagrodzenia uczestnika PPE otrzymywanego od pracodawcy prowadzącego PPE.

Uwagi szczegółowe do projektu ustawy o pracowniczych programach emerytalnych:
Art. 2
Obecnie obowiązująca ustawa o pracowniczych programach emerytalnych zakłada możliwość szerokiego dostępu do PPE poprzez uczestnictwo w programie również osób związanych z pracodawcą na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Projekt ustawy o PPE w pkt 2 wyłącza poza krąg osób uprawnionych do uczestnictwa w programie wyżej wskazaną kategorię osób.
Ponadto zgodnie z art. 58 ust. 3 projektu osoby te tracą status uczestnika z chwilą wygaśnięcia tych umów, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2007 roku. Jednocześnie wypłata środków z programu może zostać dokonana w przypadkach wskazanych w art. 42 projektu przez uczestnika programu (analogicznie w przypadku wypłaty transferowej). W świetle postanowień art. 42 i 43 projektu ustawy o ppe osoby, o których mowa w art. 58 ust. 3 nie mogłyby, z uwagi na utratę statusu uczestnika, zadysponować środkami zgromadzonymi w programie. Z niniejszych przepisów nie można więc jednoznacznie wywnioskować, czy środki zgromadzone w programie pozostają w tym programie do czasu spełnienia warunków uprawniających do wypłaty lub wypłaty transferowej czy też znajdują zastosowanie zasady szczególne w tej materii, których projektodawca nie przewidział.
Definicja „wynagrodzenia” zawarta w pkt 13 w proponowanym w projekcie brzmieniu błędne odnosi się do „podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe uczestnika” zamiast przychodu stanowiącego tę podstawę.
Art.8
Regulacja wprowadzona w art.8 przy nałożeniu bardzo dużego zakresu obowiązków na instytucje zarządzającą jest w dużym stopniu niespójna i trudno znaleźć uzasadnienie dla kumulowania takiej ilości dokumentów i informacji.
Przykładowo w ust. 2 wyszczególniono informacje, które zarządzający ma obowiązek uwzględnić w informacji sporządzanej w przypadku złożenia przez uczestnika programu dyspozycji wypłaty bądź wypłaty transferowej. Niezrozumiałe są relacje pomiędzy danymi wskazanymi w informacji zgodnie z pkt 6 i 7: pkt 6 stanowi, iż informacja powinna zawierać dane odnośnie przyjętych wypłat transferowych, zaś na podstawie pkt. 7 – informacje o otrzymanej wypłacie transferowej. Należy zauważyć, iż pojęcia „przyjęte przez zarządzającego wypłaty transferowe” oraz „otrzymane przez zarządzającego wypłaty transferowe” wydają się być tożsame.
Art. 11
Brak możliwości zawarcia zakładowej umowy emerytalnej przy braku porozumienia z reprezentatywnymi związkami zawodowymi dopuszczonej w obecnej ustawie o PPE.
Art. 13
Wątpliwość budzi regulacja ust.1 pkt 3 zgodnie z którą w treści umowy zakładowej zamiast warunków gromadzenia i zarządzania środkami określanych jako ostateczne dla danego programu pojawiają się jedynie odwołujące do przedwstępnej umowy z instytucją finansową. Ponadto w ust. 1 pkt 10 wprowadzono możliwość zakazywania deklarowania dobrowolnej składki dodatkowej, co z pewnością godzi w dobrze pojęty interes uczestnika.
Art. 24
Nadmiernie komplikuje sposób ustalania składki czyniąc go w pewnych przypadkach nawet niemożliwym do ustalenia (przy stawce kwotowej wyższej od 7% wynagrodzenia – art. 24 ust. 2 w zbiegu z ust. 3 pkt 3), lepsze jest rozwiązanie z obecnej ustawy o PPE – składka do 7% wynagrodzenia pracownika.
Art. 25
Art. 25 ust. 3 zawiera zbędne ograniczenie wysokości składki dodatkowej nieobecne w obowiązującej ustawie o PPE. Zatem zamiast zachęt pojawiają się dodatkowe ograniczenia. Należy skreślić.
Art. 38.
Zapisy ust.1-3 dotyczą jednostronnego zawieszania przez pracodawcę odprowadzania składek podstawowych bez wskazania jakichkolwiek przyczyn. Regulacja ta jest wysoce niekorzystna dla uczestników programów, pozbawiając ich realnego wpływu na losy programu. Tym bardziej, że konstrukcja PPE zakładała i zakłada współudział pracowników zarówno na etapie powstawania, jak i dokonywania zmian w programach już funkcjonujących. Jednostronna decyzja pracodawcy ingeruje w postanowienia zakładowej umowy będącej dwustronnym porozumieniem pracodawcy z reprezentacją pracowników. Należy ponadto zauważyć, iż umożliwienie pracodawcy jednostronnego zawieszenia odprowadzania składek podstawowych, w kontekście rozwiązań art. 40 ust. 2 pkt 4 projektu, stanowić może pierwszy etap do jednostronnego zlikwidowania samego programu emerytalnego.
Ust.13 przy określeniu terminu ponownego rozpoczęcia naliczania składek po rozwiązaniu porozumienia o zawieszeniu odprowadzaniu składek prowadzi do rzeczywistego wydłużenie okresu zawieszenia odprowadzania składek o możliwy kolejny miesiąc.
Art.39
Zapis art. 39 ust. 5 wskazujący na możliwość dalszego przedłużania okresu obowiązywania porozumienia nie określa okresu, na jaki porozumienie może być zawarte. W konsekwencji porozumienie może zostać zawarte na dowolny okres czasu, co czyni de facto bezprzedmiotowym wszystkie wcześniejsze ograniczenia dotyczące zawieszenia działania programu.
Art.40
Rozszerzenie katalogu przesłanek likwidacji programu zwłaszcza o ujęte w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz ust.2 pkt 3 i 4 prowadzi do zamykania programów z przyczyn w zupełności subiektywnych. Możliwych do zastosowania na każdym etapie działania programu bez konieczności, w szczególności w odniesieniu do regulacji ust.2 pkt 3 i 4, podjęcia ze strony pracodawcy jakichkolwiek środków zabezpieczających interesy uczestników. Ponadto konsekwencja zaistnienia sytuacji, o której mowa w ust.2 pkt.4 wywiera dotkliwe skutki przewidziane w art. 45 jedynie w odniesieniu do uczestników programu, którzy często z racji słabszej pozycji w stosunku do pracodawcy mogą pozostawać w konieczności wyrażenia jedynie akceptacji dla rzeczywistej inicjatywy pracodawcy.
Art. 43
Pozbawione uzasadnienia jest ujęcie w regulacji ust.2 pkt 3 jedynie osoby uposażonej, jako uprawnionej do dokonania transferu środków przypadających jej po zmarłym uczestniku PPE na IKE, pozbawiając takiej możliwości spadkobierców.
Nieporozumieniem jest również zamieszczenie regulacji ust. 4 w myśl, której nie możliwe jest dokonanie wypłaty transferowej z programu realizowanego u pracodawcy w przypadku pozostawania z tym pracodawcą w stosunku pracy, szczególnie mając na uwadze zapis ust. 2 pkt 1.
Art. 53
Powstawanie i działanie pracowniczych towarzystw i funduszy emerytalnych zostało uregulowane w ustawie o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Ustawodawca ściśle określił zadania i obowiązki tej instytucji finansowej i nie uznał konieczności ich modyfikacji przy ostatniej obszernej nowelizacji, w pracach nad którą uczestniczyli także przedstawiciele Stowarzyszenia. Ustawa o organizacji i funkcjonowania funduszy emerytalnych wyłącznie dla pracowniczego towarzystwa emerytalnego zastrzega tworzenie i zarządzanie pracowniczym funduszem emerytalnym oraz jego reprezentowanie wobec osób trzecich. Wyłącznie towarzystwo jest uprawnione do prowadzenia takiej działalności. Zatem poważne zastrzeżenia budzi proponowana w projekcie ustawy możliwość powierzenia niemal wszelkich czynności właściwych towarzystwu w zakresie zarządzania funduszem podmiotom zewnętrznym.. Dotyczy to przede wszystkim wyceny aktywów i prowadzenia ksiąg rachunkowych funduszu. Prowadzi do sytuacji, w której towarzystwo de facto nie będzie wykonywało ustawowych zadań względem funduszu, do których wyłącznie zostało powołane, natomiast będą one realizowane przez podmioty trzecie. Wielość podmiotów obsługujących fundusz może prowadzić w rzeczywistości do rozproszenia odpowiedzialności za prawidłowe funkcjonowanie funduszu. Ponadto outsourcing wymienionych w projekcie czynności, które na gruncie obowiązujących przepisów są przynależne towarzystwu, stawia pod znakiem zapytania zasadność istnienia takiego towarzystwa, którego uprawnienia zostaną ograniczone jedynie do utworzenia funduszu i reprezentowania go. Art. 53 pkt 1 i 3 należy skreślić
Art. 58
Art. 58 ust. 3 narusza prawa nabyte przez uczestników PPE i powinien być skreślony w całości – jeżeli ktoś nabył prawo do uczestnictwa w PPE powinien zachować to prawo bez względu na późniejsze zmiany przepisów
Uwagi szczegółowe do projektu ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych:
Art. 2
Definicja IKE (pkt 2) jest niejasna i wymaga korekty, by był to rachunek a nie wyodrębniony zapis w rejestrze uczestników. Ustawa nie dopuszcza oszczędzania w bankach.
Art. 6
Zawarcie umowy jest bardzo restrykcyjnie obwarowane, powinno być uproszczone.
Art. 11
Przy tak ograniczonej uldze podatkowej limit wpłat nie powinien być tak rygorystyczny.
Art. 13
W ust. 2 powinno być doprecyzowane, że chodzi o zaspokojenie ze środków zgromadzonych na IKE.
Art. 17
Specjalne oznakowanie generuje dodatkowe koszty – art. 17 należy uchylić by produkt był tańszy i bardziej atrakcyjny.
Art. 18
Art. 18 generuje dodatkowe całkowicie zbędne koszty. Należy go w całości skreślić, gdyż jest to całkowicie zbędna biurokracja.
Art. 19
Art. 19 generuje dodatkowe całkowicie zbędne koszty. Należy go w całości skreślić, gdyż jest to całkowicie zbędna biurokracja.
Art. 30
Brak możliwości wypłaty transferowej do PPE – wymaga stosownego uzupełnienia.
Art. 32
Art. 32 ust. 3 rozwiązanie nadmiernie skomplikowane. Lepiej ograniczyć możliwość zwrotu środków niż pobierać część oszczędności na konto emerytalne w ZUS. 30% to znacznie więcej niż składka emerytalna, która byłaby pobrana od składki podstawowej. Dyskryminowane też są OFE.
Art. 34
Nadmiernie restrykcyjny, ogranicza konkurencję między podmiotami prowadzącymi IKE. Każda wypłata transferowa powinna być bezpłatna.
Art. 37 pkt 2
Sankcja nadmiernie restrykcyjna.
Art. 39
Ograniczenia zawarte w art. 39 są całkowicie niezrozumiałe i powinny być w całości usunięte.
Dr Cezary Mech

Prezes
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE

Kronika Międzynarodowa

W dniach 21-23 października 2003 r. w Kijowie odbyła się konferencja Financial security in retirement in post-socialist countries: plusem, minusem and what’s stall to be done zorganizowana przez USAID, PADCO, OECD i APSF, w której wziął udział Prezes Stowarzyszenia dr Cezary Mech i wygłosił referat na temat Doświadczenie Polski: Minimalne ryzyko przy maksymalnej stopie zwrotu.



Z działalności Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE:
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego w toku prac nad przygotowaniem projektu ustawy o upadłości konsumenckiej dwukrotnie przedstawiło swoją opinię o tekście projektu przygotowywanego przez grupę posłów i zaproponowało w nim stosowne poprawki.

Kronika Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Tekst Prezesa Stowarzyszenia dr Cezarego Mecha i Wiceprezesa Stowarzyszenia Pawła Pelca na temat ustawy o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań ZUS z tytułu nieprzekazanych składek do OFE został przedrukowany w Biuletynie Rzecznika Ubezpieczonych.


Zarząd Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Prezes – Dr Cezary Mech
Wiceprezes – Ewa Tomaszewska
Wiceprezes – Paweł Pelc

Adres Stowarzyszenia:
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
e-mail:
pelc@skrzynka.pl
Biuletyn Miesięczny

Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego