Warszawa, grudzień 2003r. Nr 7
Tresc Biuletynu Stowarzyszenia grudzień 2003
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego
Warszawa, grudzień 2003. Nr 7.
Zapraszam serdecznie wszystkich członków i sympatyków Stowarzyszenia na otwarte spotkanie dyskusyjne poświęcone dokonanym i planowanym zmianom w systemie emerytalnym. Spotkanie odbędzie się w dniu 15 grudnia 2003 r. od godziny 16.00 w siedzibie Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” w Warszawie, ul. Jasna 7.
OFE otrzymały już prawie 250 mln PLN nie w gotówce, lecz w obligacjach. Stało się to okazją do narzekań na niekorzystny dla członków OFE mechanizm ustalania ceny obligacji – wg historycznych danych, co w sytuacji rosnących stóp prowadzi do dodatkowych strat członków OFE. Potwierdza to tylko od początku negatywne stanowisko Stowarzyszenia do tej ustawy. Wystarczy przypomnieć publikowane na tych łamach listy do Marszałka Sejmu, Senatu i Prezydenta RP o nieuchwalanie lub zawetowanie powyższej ustawy. Teraz pozostaje mieć tylko nadzieję na skuteczne złożenie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie.
Stopniowo wchodzi w życie znowelizowana ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych – już widać pierwsze negatywne skutki jej uchwalenia – ruch w kierunku ograniczenia konkurencji między poszczególnymi OFE poprzez tzw. „konsolidację”. Prasa donosi o szeregu przygotowywanych w tym zakresie transakcji. Kto na nich straci? Oczywiście członkowie OFE, mając mniejszy wybór i większe ryzyko powstania i utrwalenia się oligopolu.
Istotne znaczenie dla polskiego rynku kapitałowego będą miały dobrowolne oszczędności emerytalne – sejm podjął prace nad bardzo restrykcyjnym projektem ustawy o Indywidualnych Kontach Emerytalnych i nową ustawą o Pracowniczych Programach Emerytalnych – ograniczającą uprawnienia pracowników, a w szczególności wysokość składki dodatkowej odprowadzanej do PPE. Stanowisko Stowarzyszenia w stosunku do tych projektów opublikowaliśmy w listopadowym numerze naszego Biuletynu Miesięcznego.
Wkrótce trafi do laski marszałkowskiej projekt ustawy o upadłości konsumenckiej. Dotyczy ona istotnego dla przejrzystości rynku problemu osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej, które trwale utraciły zdolność do regulowania swoich długów. Jest to ważny problem społeczny i powinien on zostać rozwiązany w sposób systemowy.
W numerze listopadowym wspominałem także o niekorzystnych propozycjach zmian systemowych wypływających ze strony SLD, oceniając je jako konsekwencje ustawy o przejęciu przez SP zobowiązań ZUS z tytułu nieprzekazanych składek do OFE. W tym numerze publikujemy komentarz na ten temat.
Na zakończenie – wielu łask Bożych w nadchodzącym roku dla wszystkich członków i sympatyków Stowarzyszenia i ich rodzin oraz dla czytelników naszego Biuletynu Miesięcznego.
Prezes Stowarzyszenia:
Dr Cezary Mech
Dokumentacja
Poseł Artur Zawisza wystąpił z interpelacją dotyczącą statusu środków zgromadzonych w OFE, ze względu na budzące wątpliwości pismo KIE, które sugerowało, że sprawa ta budzi wątpliwości KIE. Wg ministra K.Patera, który odpowiedział na tę interpelację wątpliwości opisane przez KIE dotyczą wyłącznie stanowiska Komisji Europejskiej i rząd jednoznacznie stoi na stanowisku, że OFE i ich aktywa stanowią część finansów publicznych. Jest to dobra informacja dla przyszłych emerytów i polskiej gospodarki.
Do tematu zamierzamy wrócić w jednym z kolejnych numerów Biuletynu.
Kronika Międzynarodowa
W dniach 4 i 5 grudnia 2003 r. w Pradze odbędzie się seminarium regionalne INPRS na którym Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego będzie reprezentowane przez Wiceprezesa Pawła Pelca.
Puszka Pandory otarta…
Nie zdążyła jeszcze na dobre wejść w życie ustawa o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieprzekazanych składek do otwartych funduszy emerytalnych a już poseł SLD Wiesław Karczmarek – były Minister Skarbu, ponownie zaproponował zawieszenie przekazywania składek do OFE pod pozorem poszukiwania oszczędności budżetowych. Jego głos nie pozostał odosobniony – wiceminister w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej – Jolanta Banach poparła ten kierunek myślenia i zaproponowała zróżnicowanie wysokości składki w zależności od rocznika, jak i zniesienie ograniczenie podstawy wymiaru składki.Wydaje się, że te propozycje wskazują na dwie bardzo istotne kwestie – po pierwsze, że nie można w systemie „majstrować” bezkarnie, bo to otwiera przysłowiową puszkę Pandory, a po drugie – że wciąż wiedza o finansowym kształcie reformy pozostawia wiele do życzenia także wśród elit.
Tymczasem ok. dwóch lat obserwujemy nieustające „majstrowanie” przy reformie, podważanie kolejnych jej fundamentów. Zaczęło się to z pozoru niewinnie wiosną 2002 r. – od likwidacji UNFE, czyli specjalistycznego nadzoru nad funduszami emerytalnymi i Komitetu Doradczego UNFE – czyli społecznego nadzoru nad reformą, w atmosferze zerwania wcześniejszego konsensusu otaczającego reformę emerytalną. Kolejny krok – to obniżenie poziomu odsetek za opóźnienie w przekazywaniu przez ZUS składek do OFE. „Zachęcony” tym ZUS wiosną 2003 r. w ogóle zaprzestał przekazywania odsetek za opóźnienie. Rząd natomiast przeforsował wyłączenie służb mundurowych z reformy emerytalnej. W następstwie braku sprzeciwu wobec tych kroków rząd w trybie pilnym przeforsował, w mojej ocenie niekonstytucyjną, ustawę o przejęciu przez Skarb Państwa zobowiązań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieprzekazanych składek do otwartych funduszy emerytalnych, która wg wyliczeń prezentowanych przez Izbę Gospodarczą Towarzystw Emerytalnych przyniesie członkom OFE przynajmniej 150 mln zł strat. Ustawa ta ma na celu ukrycie faktycznego poziomu deficytu budżetowego, a narusza fundament reformy, jakim jest prywatne zarządzanie aktywami OFE. W żaden sposób nie wpływa ona na zdolność ZUS do identyfikacji składek, co było deklarowaną jedyną przyczyną opóźnień w ich przekazaniu. Jednocześnie rząd przeforsował w sejmie nowelizację ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, która ogranicza przejrzystość systemu emerytalnego i częściowo narusza prawa nabyte przez członków OFE, chociażby w zakresie przyrzeczonych im niższych opłat od składki i za zarządzanie aktywami. A skoro tak – to bardzo łatwo jest pójść krok dalej i zaproponować to, co proponuje minister Karczmarek – zawieszenie przekazywania składek do OFE. Propozycja ta jest prostą konsekwencją wcześniej opisanych działań rządu. Również propozycje minister Banach wskazują na podobną krótkowzroczność myślenia – każde przesunięcie składki z OFE do ZUS oznacza obniżenie wysokości przyszłych emerytur przy jednoczesnym wzroście obciążeń FUS w przyszłych okresach, co wiąże się z wyższą efektywnością inwestycyjną OFE niż waloryzacja w ZUS i tym, że składka trafiająca do ZUS oznacza powstawanie odpowiednich zobowiązań do wypłaty emerytur w przyszłości. W systemie o zdefiniowanej składce istnieje bowiem prosta zależność między wysokością wpłacanych składek a przyszłymi wypłatami (w pierwszym filarze adjustowana przez waloryzację, w drugim przez koszty i wyniki inwestycyjne).
Uzasadnienie zgłaszanych propozycji świadczą o szerszym problemie- o braku wśród elit wiedzy o finansowych skutkach reformy emerytalnej. Jej konsekwencją są bowiem właśnie oszczędności – poprzez ograniczenie narastania pozabilansowego zadłużenia międzypokoleniowego. Składki, które trafiają do OFE sprawiają, że nie powstają zobowiązania do wypłaty emerytur przez państwo w przyszłości. Nowy system w istotny sposób redukuje poziom tzw. stopy zastąpienia czyli stosunku pierwszej emerytury do ostatniej pensji w stosunku do poprzedniego systemu i wprost wiąże wysokość otrzymywanych świadczeń z wpłaconymi składkami. Zatem nieprzekazanie składki do OFE powoduje, że w większym stopniu narastają zobowiązania w części repartycyjnej czyli finansowanej z FUS. „Gazeta Wyborcza” cytuje też w jednym ze swoich numerów jednego z posłów, jakoby Polski nie było stać na system emerytalny wzorowany na „Zachodzie”. Sęk w tym, że jest dokładnie odwrotnie. Bogate państwa „Zachodnie” nie zreformowały wciąż swoich systemów, bądź zreformowały je w bardzo ograniczonym stopniu. Systemy emerytalne – w poszukiwaniu oszczędności i zapewnienia im większej efektywności funkcjonowania zaczęto reformować właśnie w państwach biednych – począwszy od Chile, przez inne kraje Ameryki Łacińskiej (poza Brazylią), a następnie kraje Europy Centralnej i Wschodniej i byłe republiki byłego Związku Sowieckiego. W Europie Polska jest wśród pionierów zmian i to właśnie m.in. „Zachód” może korzystać z naszych dobrych i złych doświadczeń. Póki bowiem państwo stać na finansowanie dotychczasowego kosztownego systemu emerytalnego – stara się go utrzymać, bo wszelkie próby reform prowadzą do nieuniknionych protestów. Polska była tu wyjątkiem – zmiany odbywały się w ramach bardzo szerokiego konsensusu różnych sił. Jego zerwanie prowadzi do opisanych wyżej konsekwencji.
Paweł Pelc
Gdzie oszczędzać dobrowolnie na przyszłą emeryturę?
Rząd zaproponował w (bardzo restrykcyjnym projekcie) ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych, by dodatkowe oszczędności emerytalne były możliwe w zakładach ubezpieczeń, biurach maklerskich i funduszach inwestycyjnych. Na posiedzeniu w dniu 27 listopada 2003 r. sejmowa podkomisja wpisała na tę listę także banki. Jest to krok w dobrą stronę, bo zwiększa potencjalną konkurencję na rynku i daje zainteresowanym większą możliwość wyboru. Wciąż jednak pozostaje wielki nieobecny na tej liście – otwarte fundusze emerytalne. UNFE w raporcie „Bezpieczeństwo dzięki konkurencji” jeszcze w roku 2000 proponowało, by umożliwić dodatkowe oszczędności emerytalne właśnie w otwartych funduszach emerytalnych. Przyjęcie takiego rozwiązania pozwoliłoby nie tylko zwiększyć konkurencję na rynku OFE, ale przede wszystkim tanio inwestować na emeryturę chcącym jak najefektywniej zaoszczędzić na starość. Niestety na razie propozycja ta nie wywołała pozytywnej reakcji na żadnym etapie prac legislacyjnych.
Rząd przygotował bardzo ustawę praktycznie pozbawioną zachęt poza ulgą w tzw. podatku Belki wprowadzonym niewiele wcześniej właśnie przez ten rząd, za to pełną kosztownych obowiązków nakładanych na instytucje finansowe i restrykcyjnych ograniczeń skierowanych do oszczędzających. Równocześnie procesowana przez rząd nowa ustawa o pracowniczych programach emerytalnych zawiera szereg rozwiązań ograniczających oszczędności emerytalne. W tej sytuacji nie dziwi też, że zarządzający PTE i ich akcjonariusze myślą o konsolidacji i gwarantowanych im składkach obowiązkowych (choćby i w formie obligacji), a nie o konkurowaniu na rynku składek dobrowolnych – między sobą i z innymi instytucjami finansowymi. Taki kształt zmian dotyczących dobrowolnej części systemu emerytalnego (tzw. III i IV filara reformy emerytalnej) w istotny sposób pogarsza rolę mechanizmów rynkowych w obowiązkowym II filarze. A to niestety może w negatywny sposób odbić się na stopach zastąpienia, czyli stosunku emerytury do zarobków. Tymczasem rząd w tym zakresie skoncentrował się jedynie na dyskusji o wieku emerytalnym kobiet i administracyjnych ograniczeniach opłat nakładanych przez OFE w zamian za liczne ustępstwa wobec PTE zawarte w uchwalonej przez sejm ustawie nowelizującej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
Przy okazji dyskusji o dobrowolnych oszczędnościach emerytalnych warto przypomnieć, że wciąż nie ma ustawy o zakładach emerytalnych zapowiedzianych przez ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, czyli ustawy regulującej sposób wypłaty świadczeń z II filara reformy emerytalnej – nabytych za oszczędności zgromadzone w otwartych funduszach emerytalnych. Nie ma też ustawy o emeryturach pomostowych, której uchwalenie powinno jasno przesądzić komu i co się należy od państwa lub od pracodawcy, w przypadku pracy w warunkach szczególnych, a kto może tylko liczyć na siebie i swoje dodatkowe oszczędności.
Paweł Pelc
Z działalności Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE:
Przedstawiciele Stowarzyszenia wzięli udział w pracach podkomisji powołanej dla prac nad rządowymi projektami ustaw o indywidualnych kontach emerytalnych i o pracowniczych programach emerytalnych – w dniu 25 listopada podkomisji zostało przekazane stanowisko Stowarzyszenia (opublikowane w listopadowym numerze Biuletynu), w dniach 26 i 27 grudnia 2003 Zarząd Stowarzyszenia uczestniczył w posiedzeniach podkomisji.
Kronika Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
W dniu 15 grudnia 2003 r. od godziny 16.00 planowane jest otwarte spotkanie dyskusyjne Stowarzyszenia w siedzibie KK NSZZ „S” w Warszawie, ul. Jasna 7. Serdecznie zapraszamy!
Zarząd Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Prezes – Dr Cezary Mech
Wiceprezes – Ewa Tomaszewska
Wiceprezes – Paweł Pelc
Adres Stowarzyszenia:
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
e-mail:
pelc@skrzynka.pl
Aby nadchodzące Święta Bożego Narodzenia i nowy Rok Pański 2004 pełne były wzajemnej życzliwości …
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego