Tresc Biuletynu Stowarzyszenia lipiec 2004

Biuletyn Miesięczny

Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego
Warszawa, lipiec 2004. Nr 14.
Zapraszam do lektury czternastego numeru Biuletynu Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE. Tym razem chcielibyśmy zaalarmować w związku ze szczególnie groźnym pomysłem nowego rządu – do konsultacji społecznych został skierowany projekt rozporządzenia Rady Ministrów dopuszczający inwestowanie OFE w instrumenty pochodne. W naszej ocenie jest to szczególnie groźne dla członków OFE i poziomu przyszłych emerytur. Apelujemy do wszystkich zainteresowanych, a w szczególności do Prezesa Rady Ministrów, Ministra Zabezpieczenia Społecznego i Przewodniczącego KNUiFE do wstrzymanie dalszych prac nad projektem. W numerze zamieszczamy opinię Stowarzyszenia o projekcie rozporządzenia. Kwestia dopuszczenia inwestycji w instrumenty pochodne jest fundamentalną zmianą dotychczasowych reguł inwestowania OFE i, w kształcie proponowanym w projekcie – jest praktycznym porzuceniem wszelkich norm dotyczących inwestowania zawartych w ustawie, skoro instrumenty pochodne zgodnie z tym projektem mogłyby być oparte na instrumentach bazowych, w które OFE inwestować nie mogą.
Sprawa nie jest zresztą nowa, w marcowym numerze Biuletynu Miesięcznego zamieściliśmy list otwarty w sprawie inwestycji OFE w instrumenty pochodne, który jak widać nie został uwzględniony przez decydentów.

Prezes Stowarzyszenia:

Dr Cezary Mech
Dokumentacja


Warszawa, 23 czerwca 2004 r.

Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
www.srkunfe.friko.pl
pelc@skrzynka.pl

Opinia o projekcie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia innych kategorii lokat niż wymienione w art. 141 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

W ocenie Stowarzyszenia projekt należy odrzucić w całości.

Zgodnie z art. 141 ust. 3 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych: „Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, inne kategorie lokat niż wymienione w ust. 1, z tym że lokaty w prawa pochodne muszą mieć na celu ograniczenie ryzyka inwestycyjnego związanego z lokowaniem aktywów funduszu, mając na względzie typy ryzyka, które powinny być ograniczone, dostępność instrumentów umożliwiających zmniejszenie ryzyka, możliwość wyceny tych instrumentów oraz efekty ich stosowania.”

Delegacja ta ma charakter fakultatywny, co oznacza, że Rada Ministrów może wydać rozporządzenie na podstawie art. 141 ust. 3, nie jest do tego zobowiązania. Delegacja do określenia dodatkowych kategorii lokat istniała także przed nowelizacją ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, choć w zakresie instrumentów pochodnych była ona węższa. Zarówno rząd Jerzego Buzka, jak i kolejny rząd koalicji SLD-UP, dbając o interes członków OFE nie rozszerzyły dostępnych dla OFE instrumentów, a w szczególności nie zezwoliły na lokowanie nawet w wąskim zakresie w instrumenty pochodne.

Projektowane rozporządzenie proponuje bardzo szerokie dopuszczenie do inwestycji w instrumenty pochodne. Jest to groźne dla interesów członków OFE, gdyż wprowadza do portfeli OFE ryzyko związane z instrumentami pochodnymi, wprowadza OFE na pełen nieprawidłowości rynek instrumentów pochodnych (słynne 100 sekund, które pozwoliły wytransferować ponad 4 miliony złotych), uniemożliwia prawidłową wycenę aktywów OFE. Projektowane rozporządzenie proponuje dopuszczenie lokowania m.in. w instrumenty pochodne dotyczące indeksów rynku papierów wartościowych, stopy procentowej czy innych zmiennych pochodzących z rynku kapitałowego lub pieniężnego. Oznacza, to że projekt rozporządzenia dopuszcza nawet inwestowanie w instrumenty pochodne nie związane bezpośrednio z instrumentami bazowymi będącymi w posiadaniu OFE.

Prowadzi to do drastycznego zwiększenia ryzyka i kosztów ponoszonych przez członków OFE i nie uwzględnia fakty, że w systemie występuje inne zabezpieczenie przed ryzykiem błędnych decyzji inwestycyjnych podejmowanych przez zarządzających OFE – minimalna stopa zwrotu i pokrywanie niedoboru w przypadku jej nie osiągnięcia. Koszty tego mechanizmu zabezpieczającego przed ryzykiem inwestycyjnym nie są ponoszone przez członków OFE i nie rodzą po ich stronie żadnego ryzyka, odmiennie niż proponowane w rozporządzeniu inwestycje w instrumenty pochodne.

Proponowane rozporządzenie jest też sprzeczne z delegacją, na podstawie której ma zostać wydane – gdyż nie ma na względzie typów ryzyka, które powinny być ograniczone, dostępności instrumentów umożliwiających zmniejszenie ryzyka, możliwości wyceny tych instrumentów oraz efektów ich stosowania. Proponowane w projekcie rozporządzenia „przenoszenie” instrumentów pochodnych z jednych aktywów na inne, które miałyby być przedmiotem zabezpieczenia tymi instrumentami, prowadzi do jedynego możliwego wniosku, że deklarowany cel inwestycji w instrumenty pochodne jest fikcyjny i w rzeczywistości projekt rozporządzenia nie zapewnia wykonania delegacji ustawowej, która umożliwia jedynie dopuszczenie inwestycji w instrumenty pochodne w celu ograniczenia ryzyka inwestycyjnego związanego z lokowaniem aktywów funduszu.

Z tych przyczyn Rada Ministrów nie powinna w ogóle dopuszczać lokat w instrumenty pochodne.

Rozporządzenie nie wskazuje też żadnych limitów inwestycji w instrumenty pochodne, ani nie uwzględnia nawet reguł ostrożnościowych zawartych w dyrektywie 2003/41/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie działalności instytucji pracowniczych programów emerytalnych oraz nadzoru nad takimi instytucjami, która nie ma zastosowania do OFE, lecz do wymagających znacznie mniej restrykcyjnych uregulowań – pracowniczych programów emerytalnych. Tymczasem, zgodnie z tą dyrektywą inwestycje powinny być dokonywane wyłącznie w interesie uczestników i beneficjentów – a proponowane rozporządzenie prowadzi do dokonywania inwestycji w interesie zarządzających OFE, czyli PTE, a także ich akcjonariuszy, by uniknąć pokrywania niedoboru w razie nie osiągnięcia minimalnej stopy zwrotu. Dyrektywa wymaga także unikania nadmiernej ekspozycji na ryzyko tego samego kontrahenta i inne transakcje instrumentami pochodnymi, czego proponowane rozporządzenie także nie zapewnia.

A tymczasem OFE powinny wymagać znacznie ostrożniejszych i bardziej restrykcyjnych norm, niż minimalne normy przewidziane dla pracowniczych programów emerytalnych, które stanowią jedynie uzupełniający element w systemach emerytalnych, podczas, gdy otwarte fundusze emerytalne stanowią element podstawowego systemu zabezpieczenia społecznego.

Proponowane rozporządzenie drastycznie ogranicza transparentność rynku otwartych funduszy emerytalnych i możliwość oceny i zrozumienia ich polityki inwestycyjnej przez członków OFE, a zatem także drastycznie ogranicza ono zasadę swobodnego wyboru OFE i możliwość racjonalnego podjęcia decyzji w przedmiocie wyboru OFE. Negatywna korelacja między dopuszczonymi przez projektowane rozporządzenie instrumentami pochodnymi, a posiadanymi przez OFE instrumentami bazowymi prowadzić może do sytuacji, że nawet w przypadku wzrostu wartości instrumentów bazowych posiadanych przez OFE, OFE może zanotować straty wygenerowane przez „instrumenty zabezpieczające”.

Jednocześnie szczególnie szerokie określenie dopuszczalnych instrumentów pochodnych prowadzić będzie do sytuacji, że OFE będą mogły inwestować w instrumenty pochodne oparte na instrumentach bazowych, w które OFE w ogóle nie mogą inwestować, ze względu na fakt, że ustawodawca uznał je za zbyt ryzykowne. Proponowane rozporządzenie prowadzi zatem do sytuacji, że cała regulacja zawarta w art. 141 ust. 1 limitująca dopuszczalne dla OFE kategorie lokat i limity poszczególnych lokat można będzie wyjątkowo prosto obejść dokonując lokat „zabezpieczających” w instrumenty pochodne oparte na instrumentach bazowych innych niż określone w art. 141 ust. 1, czy z przekroczeniem dopuszczalnych limitów, uzasadniając, że instrumenty te są negatywnie skorelowane z posiadanymi przez OFE instrumentami.
Ponadto projekt rozporządzenia wprowadza szczególne wymogi w przypadku zawierania transakcji z bankami krajowymi – nie dotyczą one innych potencjalnych stron transakcji. Oznacza to zróżnicowanie stron transakcji w zależności, od tego czy mają one status banku krajowego, czy też nie. Rozwiązanie takie z jednej strony pogarsza sytuację konkurencyjną banków krajowych w stosunku do innych podmiotów, a z drugiej strony pozbawia członków OFE jakiejkolwiek ochrony w przypadku zawierania przez OFE transakcji z podmiotami innymi niż banki krajowe.

Z tych przyczyn projekt rozporządzenia powinien być w całości odrzucony i Rada Ministrów nie powinna w chwili obecnej wydawać rozporządzenia na podstawie art. 141 ust.3 znowelizowanej ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.



Dr Cezary Mech

Prezes
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Wicepremier Hausner i reforma emerytalna
Prasa doniosła, że Wicepremier Hausner pochwalił się ostatnio sukcesami reformy emerytalnej, do których zaliczył m.in. przynoszącą istotne straty członkom OFE ustawę o przejęciu zobowiązań ZUS wobec OFE przez Skarb Państwa. Inną miarą sukcesu było porównanie stanu środków na rachunkach członków OFE z zyskownością analogicznych lokat bankowych. Problem w tym, że porównywanie zyskowności lokat bankowych i produktów obarczonych ryzykiem inwestycyjnym chyba nie przystoi w gronie fachowców… Pocieszające jest natomiast, że Wicepremier dostrzega brak ustawy o zakładach emerytalnych czy ustawy o emeryturach pomostowych. Do wypłaty pierwszych świadczeń z nowego systemu coraz bliżej i wciąż nie wiadomo, kto ich będzie dokonywał i na jakich szczegółowych zasadach… Niezrozumiałe jest natomiast dlaczego do listy braków Wicepremier dolicza kwestię funduszy typu B, skoro akurat w tym zakresie jest wyczerpująca regulacja zawarta w ustawie o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych i żadne dalsze regulacje nie są potrzebne… A w sprawie wypłaty świadczeń i emerytur pomostowych zegar tyka coraz szybciej, do przysłowiowej dwunastej coraz mniej czasu. Szkoda, że KNUiFE zaniechało publikowania zegara odliczającego czas od rozpoczęcia reformy do wypłaty pierwszych świadczeń wprowadzonego swego czasu przez UNFE.


Z działalności Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE:


Stowarzyszenie przesłało 24 czerwca 2004 r. negatywną opinię o projekcie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia innych kategorii lokat niż wymienione w art. 141 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych Prezesowi Rady Ministrów – Markowi Belce, Wicepremierowi Jerzemu Hausnerowi, Ministrowi Zabezpieczenia Społecznego Krzysztofowi Paterowi, Przewodniczącemu KNUiFE – Janowi Monkiewiczowi oraz członkowi Prezydium NSZZ Solidarność Ewie Tomaszewskiej .





Zarząd Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Prezes – Dr Cezary Mech
Wiceprezes – Ewa Tomaszewska
Wiceprezes – Paweł Pelc

Adres Stowarzyszenia:
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
www.srkunfe.friko.pl
e-mail:
pelc@skrzynka.pl
Biuletyn Miesięczny

Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego