Warszawa, luty 2005r. Nr 21
Tresc Biuletynu Stowarzyszenia luty 2005
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego
Warszawa, luty 2005. Nr 21.
Zapraszam do lektury lutowego numeru naszego Biuletynu Miesięcznego.
Dokonalismy istotnych zmian w naszej obecnosci w internecie. Zapraszamy do odwiedzenia naszej nowej strony pod adresem: www.srkunfe.webpark.pl Na stronie dostepne sa Biuletyny Miesieczne Stowarzyszenia w formie elektronicznej, artykuly dotyczace problematyki, ktora zajmuje sie Stowarzyszenie, nowosci dotyczace polskiego rynku emerytalnego, informacje o Stowarzyszeniu i jego dzialalnosci, a takze informacje o czlonkach zarzadu stowarzyszenia. Strony sa obecnie rozbudowywane. Znaczna czesc informacji dostepna jest takze w wersji anglojezycznej. Informacje archiwalne, do marca 2004, dostepne sa pod dotychczasowym adresem Stowarzyszenia: www.srkunfe.friko.pl, ktory jednak ze wzdledu na organiczenia techniczne nie mogl byc dalej rozwijany w dotychczasowej formie. Wdzieczni bedziemy za wszelkie uwagi i propozycje dotyczace nowych stron Stowarzyszenia
Korespondencja mailowa moze byc obecnie kierowana bezposrednio na adres Stowarzyszenia: srkunfe@webpark.pl . Pod tym adresem mozna takze zamawiac elektroniczna prenumerate Biuletynu Miesiecznego Stowarzyszenia.
Stowarzyszenie przygotowalo takze pierwszy numer Newsletter of the Capital Market Association UNFE w wersji anglojezycznej.
Prezes Stowarzyszenia:
Dr Cezary Mech
Dokumentacja
Skopje, 26 stycznia 2005 r.
Pawel Pelc
Wiceprezes
Stowarzyszenia Rynku Kapitalowego UNFE
Uwagi do projektu ustawy o aktuariuszu krajowym
Urzad Akturiusza Krajowego jest calkowicie zbedny. Brak jest jakichkolwiek racjonalnych przeslanek, by wylaczac analizy aktuarialne z zakresu dzialania resortu polityki spolecznej, resortu zdrowia, organow nadzoru nad rynkiem ubezpieczen, rynkiem funduszy emerytalnych i Zakladu Ubezpieczen Spolecznych i Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Spolecznego niezbedne dla ich funkcjonowania i zakresie zwiazanych z ich funkcjonowaniem i centralizowac wykonywanie tych analiz.
Specyfika dzialania i zadan kazdego z tych organow wymaga, by analizy aktuarialne je uwzglednialy. Przemawia to calkowicie przeciw centralizacji zadan z zakresu analiz akturialnych.
Brak jest takze jakiegolwiek uzasadnienia dla powierzenia zadan z zakresu analiz aktuarialnych specjalnie utworzemu w tym celu centralnemu organowi administracji rzadowej jakim mialby byc Aktuariusz Krajowy.
Wkraczanie adminstracji rzadowej w analizy aktuarialne wykonywane na potrzeby jednostek samorzadu terytorialnego (art. 2 ust. 1) narusza konstytucyjna zasade samodzielnosci jednostek samorzadu terytorialnego.
Zdefiniowane w art. 2 ust. 1 zadania Aktuariusza Krajowego sa niejasne i niezrozumiale. Rowniez ich rozwiniecie zawarte w art. 4 nie uzasadnia w zadnym stopniu potrzeby utworzenia odrebnego organu administracji rzadowej realizujacego te zadania.
Charakter analiz wykonywanych przez Aktuariusza Krajowego jest niezdefiniowany. Wykonywanie analiz nie jest czynnoscia z zakresu wladztwa administracyjnego, analizy nie maja zatem charakteru decyzji administracyjnej lub innego aktu administracyjnego, nie ma zatem zastosowania do nich Kodeks postepowania adminstracyjnego. Ustawa nie zawiera tez zadnego trybu kwestionowania analiz wykonanych przez Aktuariusza Krajowego lub poprawiania blednych analiz.
Rowniez prowadzenie edukacji i prowadzenie prac naukowych i badawczo-rozwojowych (art. 4 pkt 3 i 4) nie jest dzialaniem z zakresu administracji rzadowej.
Z projektu ustawy nie wynika jaki charakter maja prognozy i opinie opisane w art. 5 ust. 1 i 2 projektu i w jakim celu sa sporzadzane. Nie maja one charakteru aktow administracyjnych.
Z art. 6 ust. 2 pkt 3 wynika, ze Akturiusz korzysta z danych Eurostatu. Ustawa krajowa nie moze nakladac obowiazkow na organ unijny jakim jest Eurostat.
Art. 10 projektu wprowadza Rade Nadzorcza Aktuariusza Krajowego. Jej rola jest niejasna, a sklad kuriozalny (jest w niej przedstawiciel PIU, a nie ma przedstawicieli KNUiFE, ZUS i KRUS, a takze organizacji pracodawcow i zwiazkow zawodowych).
Niejasna jest rola Biura Akturiusza Krajowego (art. 13), nie wiadomo co znaczy “obsluga Akturaiusza Krajowego” w sytuacji, gdy nie wydaje on decyzji administracyjnych ani zadnych innych aktow o charakterze administracyjnym.
Nie wiadomo czemu ma sluzyc kadencyjnosc Akturiusza Krajowego i dlaczego kadencja ma trwac az 6 lat (art. 14 ust. 3).
Projekt ustawy nie przewiduje konkursu na obsadzenie tego stanowiska, a kryteria, stawiana przed osoba, ktora moze zostac Aktuariuszem Krajowym nie nawiazuja do dorobku naukowego lub zawodowego kandydata, za to wymagaja niesprecyzowanego doswiadczenia na stanowiskach kierowniczych (art. 14 ust. 4 pkt 6). W efekcie zwiazek wymagan z obowiazkami Aktuariusza Krajowego jest ograniczony.
Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia by Akturiusz Krajowy byl wynagradzany jak Przewodniczacy KNUiFE, a pracowicy jego biura o nieokreslonych kompetencjach- jak pracownicy urzedu KNUiFE realizujacy okreslone zadania z zakresu administracji panstwowej (art.15 ust. 2).
Calkowicie niezrozumiala jest zasada odplatnosci analiz Aktuariusza Krajowego wprowadzona w art. 15 ust. 3. Ustawa nie okresla charakteru prawnego tych oplat i pozostaje bez zwiazku z typologia dochodow okreslonych w ustawie o finansach publiczych. Konstrukcja organu administracji rzadowej prowadzacego faktycznie dzialalnosci zarobkowa (i to nastawiona na zysk – jedynie organy okreslone w art. 15 ust. 4 – maja przywilej zamawiana analiz “po kosztach”). Wykonywanie uslug nigdy nie jest przedmiotem dzialania organu adminsitracji – w tym celu tworzy sie gospodarstwa pomocnicze. W efekcie uznac nalezy, ze proponowany projekt sprzeczny jest takze z organizacja finasow publicznych w Polsce.
Konkludujac – uznac nalezy, ze projekt powienien zostac odrzucowy w calosci. Niezrozumiale jest powierzanie zadan badawczych i analitycznych specjalnie utworzonemu w tym celu organowi administracji rzadowej. Rowniez powierzenie organowi administracji rzadowej swiadczenia uslug o chrakterze zarobkowym narusza zasady funkcjonowania finansow publicznych w Polsce. Rowniez wkraczanie proponowanego organu adminstracji rzadowej w zakres dzialania jednostek samorzadu terytorialnego jest sprzeczne z konstytucyjnym ksztaltem systemu administracji publicznej w Polsce. Za odrzuceniem projektu przemawiaja takze szczegolowe wadliwe rozwiazania omowione wyzej.
Rok 2004
Rok 2004 byl kolejnym rokiem, w ktorym rzad koalicji SLD-UP mogl realizowac swoja polityke w odniesieniu do rynku finansowego,rynku kapitalowego, jak rowniez instytucji i produktow finansowych. Dotyczy to rowniez tej czesci rynku, ktora zwiazana jest z reforma emerytalna.
W roku 2004 weszla w zycie istotna czesc zmian w ustawie o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych uchwalonych w 2003. W szczegolnosci weszly w zycie nowe przepisy dotyczace oplat pobieranych przez otwarte fundusze emerytalne od ich czlonkow. Przeforsowane przez wiekszosc rzadowa przepisy przejsciowe oraz akceptacja wnioskow skladanych przez fundudze emerytalne umozliwily czesci funduszy podniesienie oplat w stosunku do czlonkow, ktorzy nabyli uprawnienie do nizszych oplat po ogloszeniu zmian, a przed ich wejsciem w zycie. Zezwolono takze na nierespektowanie praw nabytych przez czlonkow do obiecanych im obnizek oplat w kolejnych latach. Cztery fundusze pod pretekstem zmian podjely takze probe podniesienia poziomu oplaty za zarzadzanie pobieranej z aktywow OFE, choc na szczescie w tym zakresie postepowania jeszcze trwaja. Zmiany ktore weszly w zycie w roku 2004 w zakresie oplat pobieranych przez OFE ograniczyly w istotny sposob konkurencje miedzy OFE. W stosunku do nowych czlonkow wszystkie OFE poza jednym przyjely najwyzczy dopuszczalny poziom oplaty od skladki przewidziany w przepisach przejsciowych zawartych w ustawie nowelizujacej ustawe o OFE.
W roku 2004 doszlo takze do bardzo niekorzystnej zmiany w zakresie OFE, tym razem na plaszczyznie europejskiej. Eurostat 2 marca zdecydowal o wylaczeniu rozwiazan takich jak polskie OFE ze statystycznej klasyfikacji zabezpieczenia spolecznego, a w konsekwencji finansow publicznych. Decyzja ta zostala podjeta tuz przed przystapieniem Polski wraz z innymi krajami o zreformowanych systemach emerytalnych do Unii Europejskiej, jedynie w gronie starych panstw UE, w ktorych co do zasady rozwiazania podobne do przyjetych w Polsce w ogole nie wystepuja. Decyzja ta zostala podjeta mimo wczesniejszej akceptacji dla uznania modelu szwedzkiego, wykazujacego najblizsze podobienstwo, do systemu polskiego, za umozliwiajacego zaklasyfikowanie takze kapitalowej czesci opartej o zdefiniowanej skladce do systemu zabezpieczenia spolecznego. Jest to istotny krok wstecz w stosunku do wynikow negocjacji przedakcesyjnych, ktore pozostawily OFE poza obowiazkiem dostosowania do zasad swobodnego przeplywu kapitalu wlasnie dlatego, ze stanowia one czesc finansow publicznych. Rzadowi nie udalo sie jednak zapobiec akcji Eurostatu I doprowadzic do uwzglednienia przez Eurostat polskiego uzasadnionego stanowiska. Prowadzi to do istotnych zagrozen zarowno w zakresie spelniania przez Polske wymogow Europejskiej Unii Monetarnej jak I sposobu uregulowania inwestycji OFE. Ewentualne wymuszenie na Polsce zmiany tych uregulowan prowadzic moze do obnizenia osiaganych przez OFE stop zwrotu, a wiec I poziomu przyszlych emerytur, a ewentualnie wymuszony eksport kapitalu odbic sie moze niekorzystnie na tempie wzrostu gospodarczego I poziomie zatrudnienia.
W dalszym ciagu wykonywana byla niekorzystna ustawa o przejeciu przez SP zobowiazan ZUS z tytulu zaleglych skladek do OFE. W jej wyniku zalegle skladki przekazywane byly nie w gotowce lecz w obligacjach, co jest rozwiazaniem naruszajacym podstawowa zasade nowego systemu – podejmowania decyzji inwestycyjnych przez zarzadzajacych OFE, ktorzy ponosza odpowiedzialnosc za ich konsekwencje za posrednictwem mechanizmu minimalnej stopy zwrotu (oslabionym zreszta w uchwalonej w roku 2003 nowelizacji przez wydluzenie okresu jej naliczania z 2 do 3 lat, ograniczenie jej czestotliwosci z kwartalnej na polroczna oraz zmianami w zakresie rachunku rezerwowego I funduszu gwarancyjnego).
Rzad podjal takze inne dzialania zwiazane z demontowaniem podstaw nowego systemu emerytalnego – takie jak likwidacja wyodrebnionych funduszy wewnatrz ZUS zwiazanych z przeznaczeniem poszczegolnych skladek na objete nimi ubezpieczenia, ktore w roku 1999 zastapily dotychczasowa jednolita skladke na ubezpieczenie spoleczne. Tymczasem transfer miedzy srodkami pochodzacymi z roznych skladek jest nie do pogodzenia z zasada indywidulanych kont emerytalnych sluzacych odnotowywaniu indywiudalnych skladek emerytalnych w celu ustalenia w oparciu o nie wysokosci swiadczenia emerytalnego.
W roku 2004 rzad doprowadzil takze do istotnych zmian w dobrowolnej czesci kapitalowego systemu emerytalnego.
Dotychczas obowiazujaca ustawa o pracowniczych programach emerytalnych z 1997 r. zostala zastapiona przez nowa usrtawe, ktora ograniczyla dostep do PPE, wylaczajac osoby nie zatrudnione na podstawie umow o prace, a ktore z pracodawca prowadzacym program wiaza inne wiezy prawne – np umowy agencyjne. Nowa ustawa ograniczyla takze wysokosc skladek dodatkowych, ktore moga byc odprawadzane do PPE przez pracownika I wprowadzila to ograniczenie w ciagu roku podatkowego, co faktycznie jest ograniczeniem ulgi podatkowej wprowadzonym w ciagu roku podatkowego. Ponadto umozliwila ona pracodawcom wprowadzenie w umowie emerytalnej zakazu wnoszenia do programu skladek dodatkowych. Odebranie uprawnienia do korzystania z ulg w skladkach na ubezpieczenia spoleczne, o ile w ciagu zaledwie kilku miesiecy nie zostana przeksztalcone w PPE moze prowadzic do ograniczenia dlugoterminowych oszczednosci o chrakterze emerytalnych finansowanych przez pracodawcow, gdy czesc z dotychczasowych umow nie zostanie przeksztalcona w PPE.
Rzad doprowadzil takze do uchwalenia ustawy o Indywidualnych Kontach Emerytalnych, ktora umozliwia dodatkowe indywidualne dobrowolne oszczednosci na emeryture. O ile samo wprowadzenie takiej mozliwosci nalezy, co do zasady ocenic pozytywnie, to jednak konkretne rozwiazania wprowadzone w uchwalonej ustawie sa w duzym stopniu wadliwe. IKE sa produktami o wysokim stopniu zbiurokratyzowania, podwyzszajacym koszty ich prowadzenia przez insstytucje finansowe, daleko idacych sankcjach w stosunkku do osob posiadajacych IKE jesli narusza postanowiania ustawy (na przyklad otworza wiecej niz jedno IKE), niski limit skladek rocznych, ktore mozna odprowadzic na IKE oraz bardzo ograniczona zachete do oszczedzania w ramach IKE w postaci jedynie ulgi w tzw. (nomen omen) ‘podatku Belki’. W efekcie IKE otworzylo w roku 2004 jedynie okolo 200 tysiecy ludzi, co stanowi jedynie niewielka czesc tego co przewidywal rzad. Optymizm rzadu byl tym bardziej zaskakujacy, ze identyczna ulga, funkcjonujaca w ramach PPE od wprowadzenia tego podatku nie przyczynila sie do rozwoju PPE czy popularyzacji skladek dodatkowych w ramach istniejach PPE.
Rok 2004 byl takze charakterystyczny jesli chodzi o to jakich ustaw zabraklo. Wciaz nie powstal projekt ustawy o emeryturach pomostowych, ktora powinna regulowac sytucje osob pracujacych w tzw. szczegolnych warunkach, mimo ze przepisy dotyczace praw nabytych przed wprowadzeniem reformy emerytalne stosowane beda tylko do 2006 r.
Wciaz brak takze nawet projektu ustawy regulujacej zasady wyplaty swiadczen z II filara nowego systemu emerytalnego, czyli nabytych za srodki zaoszczedzone na starosc w otwartych funduszach emerytalnych. Ta ustawa tez jest szczegolnie pilna, bo pierwsze emerytury z nowego systemu beda wyplacane juz w roku 2009. Tymczasem projekt ustawy o zakladach emerytalnych, ktory te kwestie mial regulowac skierowany do sejmu jeszcze w 1998 zakonczyl swoj zywot wraz z koncem poprzedniej kadencji w mysl zasady dyskontynuacji prac parlamentarnych po wyborach. Od tego czasu rzad nie przygotowal zadnego prejektu w tym zakresie, mimo systematycznie zblizajacego sie terminu rozpoczecia wyplaty swiadczen z nowego systemu.
System emerytalny jest planowany z wieloletnim wyprzedzeniem, w oparciu o prognozy demograficzne I aktuarialne, dlatego tym bardziej niepokojace jest traktowanie go jedynie w krotkoterminowej perspektywie, wprowadzanie doraznych zmian, przy zaniechaniu uregulowania kwestii fundamentalnych.
Pawel Pelc
Radca prawny
Wiceprezes Stowarzyszenia Rynku Kapitalowego UNFE
Czlonek Panelu Konsultacyjnego CEIOPS
Artykul przekazany rownolegle do Biuletynu Miesiecznego Klubu Gospodarczego PiS
Kronika zagraniczna
Reforma systemu emerytalnego w Macedonii.
Macedonska reforma systemu emerytalnego wkroczyla w kojena faze. 17 stycznia 2005 r. zostaly ogloszone wyniki przetargu na zarzadzanie funduszami emerytalnymi. Zgodnie z obowiazujacymi w Macedonii uregulowaniami wybrano dwa konsorcja, ktore otrzymaja licencje na 10 lat na zarzadzanie funduszami emerytalnymi. Przetarg byl dwuetapowy. W pierwszym etapie oceniano uczestnikow przetargu, w drugim oferty cenowe – czyli wysokosc prowizji od skladki, ktora ma byc pobierana przez zarzadzajacych. Do przetargu przystapily trzy konsorcja zawiazane przez banki macedonskie we wspolpracy z bankami zagranicznymi. Wszystkie trzy konsorcja przeszly przez pierwszy etap przetargu i zlozyly oferty w drugim etapie. Okazalo sie, ze jedno z nich zaoferowalo pobieranie prowizji od skladki na poziomie 3%, pozostale 2 na poziomie 9,9%. W zwiazku z tym jedna licencje na zarzadzanie otrzyma to konsorcjum, ktore zaoferowalo 3% prowizje od skladki, druga licenje to z drozszych konsorcjow, ktore w pierwszym etapie otrzymalo wiecej punktow za jakosc uczestnikow. Odrzucone konsorcjum moze odwolac sie od wynikow przetargu.
Rynek macedonski jest wieloktronie mniejszy od polskiego, zatem rowniez reforma emerytalna jest odmienna od wprowadzonej w Polsce. Obowiazkowo do funduszy emerytalnych trafia osoby, ktore rozpoczely podlegac ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu od 1 stycznia 2003 r. Do funduszy moga dobrowolnie przystapic osoby, ktore przed 1 stycznia 2003 r. przestaly podlegac obowiazkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i nastepnie po 1 stycznia 2003 ponownie zaczely podlegac temu ubezpieczeniu. Osoby, podlegajace obowiazkowi wyboru funduszu zostana tymczasowo podzielone miedzy oba fundusze, o ile przedtem nie wybiora funduszu samodzielnie.
Specyfika systemu macedonskiego jest takze mozliwosc odwolania umowy z funduszem zawieranej po raz pierwszy w ciagu 8 dni od zawarcia umowy. Informacje o wszystkich zawartych umowach beda elektronicznie przekazywane przez towarzystwo emerytalne do macedonskiego organu nadzoru nad funduszami emerytalnymi (MAPAS).
Wdrozenie reformy powiazane jest takze z wprowadzeniem przez rzad nowych instrumentow, w ktore moglyby inwestowac fundusze emerytalne. Rozwoj rynku obligacji rzadowych powinien sprzyjac wdrozeniu reformy.
Macedonia jest kolejnym krajem postkomunistycznym, ktory wdraza reforme emerytalna. Potwierdza to takze wielokrotnie potwierdzane stwierdzenie, ze reformy emerytalne w pierwszej kolejnosci wprowadzane sa w krajach biedniejszych, ktorych nie stac na utrzymywanie dotychczasowych systemow emerytalnych, a jednoczesnie spoleczenstwa utracily zaufanie do tych systemow.
W bogatych krajach Europy Zachodniej proces ten jest znacznie trudniejszy. Podobnie w Stanach Zednoczonych, glownie dyskutuje sie o reformie systemu zabezpieczenia spolecznego, bez jej rzeczywistego wprowadzenia.
Reformy emerytalne sa jedna z niewielu dziedzin, w ktorych kraje biedne moga byc przykladem dla swoich bogatszych partnerow. Dlatego nie powinno budzic zdziwienia, ze reformy emerytalne zostaly wdrozone w wiekszosci krajow Ameryki Lacinskiej, Europie Srodkowej i Wschodniej oraz Poludniowej, a nie w starych panstwach Unii Europejskiej. Konsekwencja jednak takiej sytuacji sa problemy Polski z przekonaniem Eurostatu, ze aktywa OFE stanowia czesc systemu zabezpieczenia spolecznego i jako takie czesc finansow publicznych.
Pawel Pelc
Wiecpres Stowarzyszenia Rynku Kapitalowego UNFE
radca prawny
Artykul przekazany rownolegle do Gazety Ubezpieczeniowej
Z działalności Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE:
Zapraszamy na nowe strony Stowarzyszenia www.srkunfe.webpark.pl
Stowarzyszenie wydalo takze pierwszy numer „Newsletter of the Capital Market Association UNFE”.
Na prosbe KK NSZZ „Solidarnosc” Zarzad Stowarzyszenia przygotowal opinie o projekcie nowelizacji ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz o projekcie ustawy o aktuariuszu krajowym.
Prezes Stowarzyszenia C.Mech wzial udzial w konferencji poswieconej reformie emerytalnej, ktora odbyla sie w Warszawie.
W lutym planowany jest udzial Wiceprezesa Stowarzyszenia w konferencji w Sofii oraz w spotkaniu Panelu Konsultacyjnego CEIOPS we Frakfurcie.
Zarząd Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Prezes – Dr Cezary Mech
Wiceprezes – Ewa Tomaszewska
Wiceprezes – Paweł Pelc
Adres Stowarzyszenia:
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
www.srkunfe.webpark.pl
e-mail:
srkunfe@webpark.pl
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego