Warszawa, listopad 2006r. Nr 42
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego
Warszawa, listopad 2006 r. Nr 42
OD REDAKCJI
Zapraszamy do lektury kolejnego numeru Biuletynu Miesięcznego Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE. Zawiera on Założenia do ustawy o wypłacie świadczeń ze środków gromadzonych w Otwartych Funduszach Emerytalnych oraz komentarz p. Pawła Pelca w tej sprawie. Zasady, które wprowadzi powyższa ustawa będą niezwykle istotne dla przyszłych emerytów, a także polskiego rynku kapitałowego, dlatego też zachęcamy członków i sympatyków Stowarzyszenia do dyskusji na ten temat. Prosimy o przesyłanie swoich komentarzy na adres e-mail Stowarzyszenia: srkunfe@post.pl.
Wszystkich członków oraz sympatyków Stowarzyszenia zachęcamy do współpracy z redakcją Biuletynu, chętnie opublikujemy przygotowane przez Państwa teksty.
Zapraszamy też do odwiedzenia strony internetowej Stowarzyszenia: www.srkunfe.webpark.pl, na której dostępne są między innymi wszystkie biuletyny Stowarzyszenia.
Redakcja
ZAŁOŻENIA DO USTAWY O WYPŁACIE ŚWIADCZEŃ ZE ŚRODKÓW GROMADZONYCH W OTWARTYCH FUNDUSZACH EMERYTALNYCH (OFE)
I. Zakres regulacji
1. Projektowała regulacja określałaby:
1) zasady ustalania wysokości emerytur kapitałowych,
2) zasady i tryb ich przyznawania oraz wypłaty,
3) zasady ich finansowania,
4) ustrój Funduszu Emerytur Kapitałowych,
II. Wniosek emerytalny
2. Ubezpieczony, członek otwartego funduszu emerytalnego (OFE), składa wniosek emerytalny we właściwej ze względu na miejsce zamieszkania jednostce organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Obowiązuje zasada jednego wniosku emerytalnego - dotyczy on emerytury z ZUS i OFE. We wniosku ubezpieczony wskazuje OFE, którego jest członkiem.
3. Po weryfikacji prawa ubezpieczonego do świadczenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych niezwłocznie przekazuje właściwemu OFE informacje o złożeniu przez członka funduszu wniosku emerytalnego. Na podstawie informacji z ZUS, OFE umarza jednostki rozrachunkowe zgromadzone na rachunku ubezpieczonego. Kwotę uzyskanych w ten sposób środków OFE przelewa na wskazany pracz Zakład Ubezpieczeń Społecznych rachunek bankowy Funduszu Emerytur Kapitałowych ZUS.
4. Informację o uzyskanej w rezultacie umorzenia jednostek rozrachunkowych kwocie środków OFE przekazuje do ZUS. ZUS oblicza wysokość emerytury z I filaru. Jednocześnie, na podstawie informacji o uzyskanej w wyniku umorzenia jednostek rozrachunkowych kwocie środków przekazanych z OFE na wskazany rachunek Funduszu Emerytur Kapitałowych, ZUS ustala wysokość emerytury kapitałowej.
5. OFE przekazuje informację o operacji, liczbie umorzonych jednostek rozrachunkowych, wartości jednostki z dnia umorzenia i wartości uzyskanej w ten sposób kwoty członkowi OFE.
6. ZUS sumuje kwoty emerytur z I i II filaru i wydaje decyzję o ewentualnym prawie ubezpieczonego do emerytury minimalnej.
7. Decyzja emerytalna określa tytuły i kwoty emerytur, oddzielnie z I i II filaru, ustalając jednakowy termin płatności obu świadczeń.
III. Emerytura kapitałowa z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
8. Przed wydaniem przez ZUS decyzji emerytalnej, środki zgromadzone przez ubezpieczonego w OFE są przekazywane na rachunek specjalnego, odrębnego funduszu: Fundusz Emerytur Kapitałowych – FEK. Informacja o kwocie wpłaconej do FEK służy do ustalenia wysokości emerytury z II filaru.
Wariant I
9. Emerytura kapitałowa jest ilorazem wartości kwoty wpłaconej do FEK, pomniejszonej
o część środków, które zasilają rachunek rezerwowy, i wartości średniego dalszego trwania życia, w zależności od płci, dla kobiet lub mężczyzn w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę ubezpieczonego. Wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w pełnych latach i miesiącach. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca tablice trwania życia osób obu płci - kobiet i mężczyzn, niezbędne do ustalenia kwoty emerytury kapitałowej.
Wariant II
10. Emerytura kapitałowa jest ilorazem wartość kwoty wpłaconej do FEK, pomniejszonej o część środków, które zasilają rachunek rezerwowy, i wartości średniego dalszego trwania życia dla osób przechodzących na emeryturę w wieku równym wiekowi przejścia ma emeryturę ubezpieczonego, członka OFE. Wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w pełnych latach i miesiącach. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca tablice trwania tycia dla osób przechodzących na emeryturę w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę ubezpieczonego, członka OFE.
Wariant III Emerytura kapitałowa z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
10. Emerytura kapitałowa jest ilorazem wartość kwoty wpłaconej do FEK, pomniejszonej o część środków, które zasilają rachunek rezerwowy, i wartości średniego dalszego trwania życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę ubezpieczonego. Wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w pełnych latach i miesiącach. Do obliczenia emerytury wykorzystuje się tablice trwania życia publikowane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dla potrzeb ustalenia emerytury z I filaru.
10. Do zasad wypłaty emerytur kapitałowych stosuje się odpowiednio ogólne zasady wypłaty świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
IV. Fundusz Emerytur Kapitałowych ZUS
11. W celu wypłaty emerytur kapitałowych tworzy się Fundusz Emerytur Kapitałowych.
Dysponentem Funduszu jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Fundusz posiada osobowość prawną, jego statut nadaje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Funduszem Emerytur Kapitałowych zarządza ZUS.
12. Fundusz Emerytur Kapitałowych przyjmuje wpłaty środków gromadzonych w OFE i inwestuje je. Źródłem zasilania FEK są więc również przychody z jego lokat. Zasady inwestowania środków Funduszu i normy ostrożnościowe określa ustawa.
13. Środki Funduszu Emerytur Kapitałowych mogą być wykorzystywane wyłącznie na wypłatę emerytur kapitałowych i pokrycie kosztów zarządzania Funduszem. W okresie przejściowym, gdy środki funduszu Emerytur Kapitałowych będą nieproporcjonalnie małe w stosunku do stałych kosztów Funduszu niezbędne jest jego sfinansowanie z alternatywnych źródeł – np. wprost z budżetu państwowej jednostki organizacyjnej powołanej do obsługi systemu ubezpieczeń, to jest Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Taka przejściowa formuła finansowania powinna być utrzymana do momentu, gdy wszystkie emerytury kapitałowe będą wypłacane osobom urodzonym po 31 grudnia 1968 r.1 W ten sposób liczba ubezpieczonych z danej kohorty, którzy podjęli decyzję o przystąpieniu do OFE, nie będzie wpływać na działanie opisanego poniżej systemu udziału w nadwyżce finansowej Funduszu Emerytur Kapitałowych. W przeciwnym wypadku, ze względu na stosunkowo niską liczebność pierwszych kohort przechodzących na emeryturę, koszty Funduszu Emerytur Kapitałowych, zwłaszcza te, które nie zaletą od jego rozmiarów, najprawdopodobniej byłyby wyższe nit generowane przez FEK nadwyżki.
Wariant I
14. W ramach funduszu Emerytur Kapitałowych wyodrębnia się rachunek rezerwowy, na
który przekazywane są środki w kwocie odpowiadającej określonemu przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia odsetkowi środków wpłaconych przez każdego ubezpieczonego do Funduszu Emerytur Kapitałowych. Środki zgromadzone na rachunku rezerwowym mogłyby być wykorzystane wyłącznie w celu zapewnienia wypłacalności Funduszowi Emerytur Kapitałowych.
Wariant II
15. W ramach Funduszu Emerytur Kapitałowych wyodrębnia się rachunek rezerwowy, na który przekazywane są środki w kwocie odpowiadającej okręconemu przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia odsetkowi środków wpłaconych przez każdego ubezpieczonego do Funduszu Emerytur Kapitałowych. Wielkość odsetka środków wpłacanych przez każdego ubezpieczonego na rachunek rezerwowy może zależeć od jego wieku w momencie przejścia na emeryturę. Środki zgromadzone na rachunku rezerwowym mogłyby być wykorzystane wyłącznie w celu zapewnienia wypłacalności Funduszu Emerytur Kapitałowych.
V. Udział w nadwyżce Funduszu Emerytur Kapitałowych ZUS
15. W ramach Funduszu Emerytur Kapitałowych, dla każdego rocznika ubezpieczonych, którzy przetransferowali swoje środki z OFE, wyodrębnia się subfundusz. Dla każdego subfunduszu prowadzi się osobne księgi.
16. Dla każdego subfunduszu na koniec każdego roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala wynik techniczny.
17. Dodatni wynik techniczny uruchamia mechanizm podziału nadwyżki Funduszu Emerytur Kapitałowych proporcjonalnie do kwoty wpłaty środków z OFE zarachowanych do subfunduszu.
Wariant I
18. Nadwyżka służy indeksacji kwoty świadczenia, trwale zwiększając jego wartość.
Wariant II
19. Wypłata kwoty nadwyżki ma charakter jednorazowy.
UZASADNIENIE
Niezbędnym elementem funkcjonowania II filaru systemu emerytalnego jest wypłata świadczeń ze środków gromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (OFE). Stworzenie w tym zakresie odpowiednich regulacji wynika z konieczności dokończenia reformy systemu emerytalnego z roku 1999. Obecnie obowiązujące przepisy ustaw: Z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 159, poz. 1667, z późn. Zm.), ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. O emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U, z 2004 r. Nr 39, poz. 353, z późn. zm.), są niewystarczające i ograniczają się do wskazania niedookreślonych prawnie i organizacyjnie zakładów emerytalnych jako instytucji wyznaczonej do wypłaty świadczeń z OFE. Konieczność podjęcia prac przez Rząd w omawianym zakresie wynika też z faktu, że w roku 2009 pierwsi członkowie OFE przejdą, na nowy typ emerytury pochodzącej z dwóch systemów (filarów): dotychczasowego - repartycyjnego oraz nowego - kapitałowego.
Obowiązek przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego dotyczy wszystkich ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 roku. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku a przed 1 stycznia 1969 roku miały w 1999 r wybór - jeżeli chciały mogły podpisać umowę członkowską z otwartym funduszem emerytalnym. Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 4,26 mln z 6,6 mln (tj. 64%) ubezpieczonych urodzonych w latach 1949 - 1968 jest członkami OFE. Nikt nie spodziewał się tak dużego zainteresowania Polaków członkostwem w funduszach emerytalnych, a jego skalę uznano za sukces w zakresie implementowanych rozwiązań. Według stanu na dzień 27 października 2006 r. liczba członków OFE wyniosła 12,2 mln, a kwota środków zgromadzonych w OFE wyniosłe 109,3 mld złotych.
Zgodnie z założeniami reformy, w roku 2009 pierwsi ubezpieczeni - członkowie otwartych funduszy emerytalnych - uzyskają prawo do pobierania świadczenia emerytalnego pochodzącego z dwóch źródeł
• Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) oraz
• otwartego funduszu emerytalnego.
Podstawowym źródłem zasilania Funduszu Rezerwy Demograficznej są środki stanowiące część składki na ubezpieczenie emerytalne. Pierwotnie przewidywano, że stopa składki, jaka zasili FRD, będzie wynosić 1% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne. Zasilanie funduszu miało się rozpocząć w 2002 r. Zgodnie z oceną Ministra Finansów, można przypuszczać, że taki zapis pozwalałby na przekazanie do FRD corocznie środków w wysokości co najmniej 2 mld zł. Istniejące szacunki mówią o przekazaniu w tej sytuacji Funduszowi do roku 2009 kwoty 18 mld zł Nawet po powiększeniu o zyski z lokal, kwota ta odpowiadałaby jedynie kwartalnym wydatkom FUS na emerytury i najprawdopodobniej bez znaczącego wzrostu poziomu zatrudnienia w gospodarce nie wystarczyłaby na całkowite zbilansowanie systemu emerytalnego w kolejnych dziesięcioleciach.
W końcu 2001 r., ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U- Nr 154, poz. 1792, z późn. zm.) zmniejszono wysokość odpisu na FRD do 0,1% składki emerytalnej. W rezultacie w 2002 r. FRD zamiast kwotą ok. 2 mld zł został zasilony środkami w kwocie 220 mln zł. Na podstawie zmiany wprowadzonej art 1 pkt 48 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, z późn. zm.), w roku 2003 odpis na FRD utrzymano na poziomie roku poprzedniego i zdecydowano o jego rocznym podwyższeniu o 0,05% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, co oznaczało ostateczną rezygnację z planów istotnego zasilenia FRD odpisem z FUS.
W konsekwencji opisanych zmian, na koniec 2005 r. w FRD została zgromadzona kwota kilkakrotnie niższa od pierwotnie zakładanej - nieco ponad 1,5 mld zł. W 2006 r. stopa składki przekazywanej do FRD wynosi 0,25% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne. W obecnym stanie prawnym odpis części składek emerytalnych na FRD zostanie zakończony w roku 2008 (art. 22 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Jak wynika z przedstawionego dnia 12 października 2006 r. przez Zarząd ZUS Zespołowi Trójstronnej Komisji ds. Ubezpieczeń Społecznych materiału informacyjnego, FRD ponosząc znacznie niższe koszty funkcjonowania niż OFE zapewnia porównywalne wyniki finansowe, w tym inwestycyjne.
Osiągnięte w I półroczu 2006 wyniki inwestycyjne pozwoliły FRD uplasować się na siódmym miejscu wśród OFE pod względem rentowności inwestycji. Uzyskana przez FRD stopa zwrotu z inwestycji nieznacznie przekroczyła średnią osiągniętą przez OFE, dzięki czemu FRD okazał się lepszy od dziewięciu OFE.
W porównaniu z OFE funkcjonowanie Funduszu Rezerwy Demograficznej w strukturze ZUS jest tanie. Ze środków FRD ponoszone są wyłącznie koszty enumeratywnie określone rozporządzeniem ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
Koszty te to w szczególności koszty transakcyjne: prowizji maklerskich od transakcji dokonywanych na Giełdzie Papierów Wartościowych, opłaty za przelewy na rzecz NBP oraz opłaty za przechowywanie papierów wartościowych, w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych. Poza kosztami ponoszonymi bezpośrednio ze środków Funduszu, część jego kosztów ponosi ZUS. Koszty te obejmują; koszty osobowe, koszty najmu przestrzeni biurowej, inne koszty funkcjonowania biura oraz koszty innych niezbędnych usług (Reuters, System F-K).
Całkowite koszty zarządzania FRD wykazują tendencję malejącą w stosunku do aktywów Funduszu. W latach 2002 - 2005 ich udział w wartości średnich aktywów obniżył się z 29 punktów bazowych do 7 punktów bazowych rocznie. Koszty te są kilkukrotnie niższe niż koszty operacyjne OFE.
Z powyższego wynika, ze osiąganie porównywalnych wyników inwestycyjnych, jest możliwe w przypadku instytucji nie nastawionej na zysk, taniej, co w konsekwencji pozwala wypłacać wyższe świadczenia emerytalne, niż w przypadku prywatnych jednostek organizacyjnych.
Ważnym elementem systemu wypłaty świadczeń emerytalnych jest wygoda ubezpieczonych. Zgodnie z obowiązującą w chwili obecnej procedurą, regułą jest wszczęcie postępowania w sprawach o świadczenie emerytalne na wniosek ubezpieczonego o wydanie decyzji w tej sprawie przez właściwą ze względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego jednostkę organizacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS posiada stosowną, dobrze rozwiniętą infrastrukturę, która umożliwia sprawną i terminową obsługę klientów - świadczeniobiorców.
Wprowadzenie konkurencji rynkowej w momencie, gdy ubezpieczony przechodzi na emeryturę, wiąże się z koniecznością dokonywania przez ubezpieczonych świadomego wyboru. Dla przykładu, zgodnie z projektem ustawy o zakładach emerytalnych (z roku 1998) każdy ubezpieczony podejmując decyzję o przejściu na emeryturę musiałby podpisać umowę emerytalną z przedstawicielem zakładu emerytalnego. Doświadczenia rynków finansowych wskazują, że na skutek silnej asymetrii informacyjnej wybory ubezpieczonych o niskim poziomie wiedzy finansowej nie zawsze są optymalne. Taka sytuacja jest szczególnie niepokojąca w momencie podejmowania decyzji o alokacji zgromadzonych w trakcie aktywności zawodowej jednostki obowiązkowych oszczędności emerytalnych. Gdyby ubezpieczony musiał dokonywać wyboru, który zakład ubezpieczeń ma wypłacać dożywotnią emeryturę, to ryzyko wyboru niesolidnego ubezpieczyciela mogłoby podważać zaufanie do systemu ubezpieczeń. Ponieważ system ubezpieczeń społecznych jest obowiązkowy i państwo zmusza obywateli do uczestnictwa w systemie, za słuszne wydaje się proponowanie rozwiązań, w których ponosi ono odpowiedzialność za wypłatę świadczeń, powierzając to zadanie państwowej jednostce organizacyjnej.
Proponowana regulacja pozwala uniknąć tego typu zagrożeń. Przedstawiona zasada jednolitego wniosku emerytalnego jest prosta, przejrzysta i zrozumiała. Złożenie wniosku emerytalnego pozwalałoby na transfer zgromadzonych w OFE środków do specjalnego funduszu zarządzanego przez ZUS. Zamknięcie rachunku w OFE byłoby kwitowane przekazaniem ubezpieczanemu informacji o tym fakcie, zawierającej również informację o liczbie i wartości jednostek rozrachunkowych; a także o kwocie jaka zostanie przekazana do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na wyodrębniony Fundusz Emerytur Kapitałowych.
Złożenie wniosku emerytalnego pozwałoby na transfer zgromadzonych w OFE środków do specjalnego Funduszu Emerytur Kapitałowych zarządzanego przez ZUS. Zamknięcie rachunku w OFE byłoby kwitowane przekazaniem ubezpieczonemu informacji o tym fakcie, zawierającej również informację o liczbie i wartości jednostek rozrachunkowych, a także o kwocie, jaka zostanie przekazana do instytucji wypłacającej emeryturę kapitałową..
Sposób kalkulacji emerytury wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Emerytur Kapitałowych byłby zbliżony do sposobu ustalania wysokości emerytury wypłacanej z I filaru. Emerytura byłaby ustalana poprzez podzielenie kwoty oszczędności zgromadzonych przez ubezpieczonego w OFE przez ustalaną przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dalszą oczekiwaną długość życia osoby tej samej płci w wieku, w jakim przechodzi ona na emeryturę. Formuła tu jest identyczna z określoną dla świadczeń wypłacanych z I filaru systemu emerytalnego.
Celem stworzenia odpowiednich gwarancji dożywotniej wypłaty świadczeń proponuje się utworzenie z części środków zgromadzonych przez ubezpieczonego w OFE, a przetransferowanych do Funduszu Emerytur Kapitałowych w ZUS, specjalnego rachunku rezerwowego, który zostanie opisany poniżej.
Emerytura z II filaru byłaby wypłacana w tym samym terminie, co emerytura z I filaru. Decyzja emerytalna powinna wskazywać tytuły i kwoty świadczeń odrębnie z I i II filaru. Podkreślenie wymaga to, że taki sposób wypłaty świadczeń zmniejsza koszty ich doręczania, ułatwia pobór podatku dochodowego i składki zdrowotnej, a także, na co wielokrotnie zwracał uwagę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ułatwia realizację zadań związanych z wypłatą emerytury minimalnej.
Środki transferowane z OFE zasilałyby Fundusz Emerytur Kapitałowych. Fundusz ten, tak jak Fundusz Rezerwy Demograficznej, byłby funduszem posiadającym osobowość prawną, którego funkcjonowanie regulowałaby ustawa i statut nadany przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Analogicznie, jak w przypadku FRD, organem Funduszu Emerytur Kapitałowych byłby Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który reprezentowałby Fundusz w sposób określony dla reprezentacji ZUS w jego statucie.
Środki Funduszu Emerytur Kapitałowych byłyby lokowane. Należy przyjąć, że ograniczenia polityki inwestycyjnej Fundusz Emerytur Kapitałowych powinny być co najmniej takie same jak dla polityki inwestycyjnej zakładów ubezpieczeń na życie lub Funduszu Rezerwy Demograficznej.
Dochody Funduszu Emerytur Kapitałowych, pomniejszone o koszty jego funkcjonowania, powinny być dzielone pomiędzy emerytów, proporcjonalnie do ich wkładu do tego Funduszu. W wypadku emerytur kapitałowych mechanizm ten zastąpiłby funkcjonujący w I filarze system (mechanizm) waloryzacji świadczeń, co powinno służyć pełnej realizacji zasady separacji i dyferencjacji źródeł pochodzenia emerytur z nowego, zreformowanego systemu emerytalnego.
Ważnym elementem gwarancji bezpieczeństwa wypłaty świadczeń emerytalnych ze środków gromadzonych w OFE jest proponowane wyodrębnienie w ramach Funduszu Emerytur Kapitałowych rachunku rezerwowego. Jest to rozwiązanie analogiczne do funkcjonujących w ramach OFE instytucji rachunku rezerwowego i części dodatkowej funduszu gwarancyjnego. Zaprojektowana rezerwa powinna umożliwiać wypłatę świadczeń w sytuacji, gdyby na skutek niekorzystnych okoliczności, takich jak np. zmiana parametrów demograficznych, czy generowanie przez Fundusz Emerytur Kapitałowych zbyt niskich stóp zwrotu środki Funduszu nie wystarczyłyby na pokrycie przyszłych zobowiązań z tytułu emerytur.
Środki zasilające rachunek rezerwowy pochodziłyby z części wpłat do Funduszu Emerytur Kapitałowych. Proponowana wysokość wpłaty na taki rachunek byłaby ustalana w drodze rozporządzenia przez Radę Ministrów, co jest rozwiązaniem analogicznym do istniejącego w ustawie o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. W odróżnieniu od systemu opartego na indywidualnych rachunkach wyodrębnienie rachunku rezerwowego miałoby charakter wyłącznie księgowy.
Najeży podkreślić, że podobne rozwiązania zawierało przedwojenne polskie ustawodawstwo, w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1927 r. o ubezpieczeniu pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 106, poz. 911). Konieczne było tworzenie w ubezpieczeniu funduszu rezerwowego, który powinien osiągać wysokość przeciętnego wydatku rocznego trzech ostatnich lat.
Proponowane obecnie przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej rozwiązanie sprzyja zapewnieniu długoterminowej stabilności finansów publicznych, co było jednym z celów reformy emerytalnej z 1999 r.
Ostatecznym gwarantem wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych pozostaje państwo.
Wypłata gwarantowanych przez państwo emerytur dożywotnich ze środków gromadzonych w OFE, a przekazywanych do Funduszu Emerytur Kapitałowych zarządzanego przez instytucję publiczną, jaką jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, umożliwia tanią, pozbawioną znacznej części ryzyk, zrozumiałą i wygodną dla ubezpieczonego realizację zadań wynikających z konstytucyjnego prawa do ubezpieczenia społecznego. W odróżnieniu od komercyjnych podmiotów nastawionych na osiąganie zysku, ZUS dysponując odpowiednią infrastrukturą jest w stanie generować znacznie korzystniejsze dla. ubezpieczonych wypłaty świadczeń, co wynika min. z oszczędności skali.
Wprowadzenie konkurencji rynkowej w zakresie wypłaty dożywotnich świadczeń emerytalnych ze środków gromadzonych w OFE wiąże się ze znacznym ryzykiem dla ubezpieczonych, jak również dla podatników. Koszty walki konkurencyjnej, reklamy, zbyt daleko posunięta konkurencja cenowa na rynku, ryzyka związane z nieadekwatną do założonej strukturą portfela inwestycyjnego, przy olbrzymiej skali zaciąganych precz ubezpieczycieli (zakłady ubezpieczeń na życie) zobowiązań, mogłyby znacznie zwiększać prawdopodobieństwo niewypłacalności prywatnego, działającego w otoczeniu konkurencyjnym, dostawcy świadczenia. Z drugiej strony proponowanie monopolizacji przez prywatnego usługodawcę działalności w branży, w której popyt jest wymuszany przez państwo (a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku rent dożywotnich), jest w sposób oczywisty sprzeczne z interesami społecznymi, w szczególności świadczeniobiorców.
Materiał Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (numeracja oryginalna, ze względów technicznych pominięte zostały wykresy)
KOMENTARZ
W mojej ocenie projekt założeń do ustawy o wypłacie świadczeń ze środków
zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych datowany 16.11.2006 r.
jest istotnym krokiem wstecz w stosunku do wcześniej przyjętych rozwiązań.
Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych wyraźnie
wskazuje, że emeryturę dożywotnią powinniśmy wykupywać w zakładach
emerytalnych. Proponowane w projekcie założeń przekazanie wypłaty emerytur
dożywotnich do ZUS oznacza w mojej ocenie odwrót od reformy emerytalnej z
lat 1997-1999. ZUS nie ma doświadczenia w zarządzaniu środkami w tej skali,
nie ma żadnych gwarancji, że będzie czynił to lepiej niż instytucje
prywatne. Jednocześnie projekt założeń przerzuca całkowicie ryzyko efektów
zarządzania przez ZUS na emerytów, nie gwarantując waloryzacji świadczeń o
charakterze kapitałowym w oparciu o zewnętrzny wskaźnik. Tymczasem dopiero
waloryzacja przynajmniej o wskaźnik inflacji zapobiega utracie realnej
wartości wypłacanych świadczeń. Założenia nie wskazują też jak będzie
wyglądała wysokość świadczenia w przypadku strat z działalności
inwestycyjnej (ujemnych stóp zwrotu). W mojej ocenie zdecydowanie
korzystniejsze dla przyszłych emerytów byłoby, gdyby wypłatą zajmowały się
prywatne zakłady emerytalne. Moim zdaniem rolę zakładów emerytalnych mogłyby
pełnić także zakłady ubezpieczeń na życie, o ile spełniałyby wymogi dla
zakładów emerytalnych i rozpoczęły działalność w zakresie emerytur
dożywotnich z dniem 1 stycznia 2009 r. Emerytury dożywotnie wypłacane
przez nie powinny być waloryzowane o wskaźnik inflacji. ZUS powinien mieć do
odegrania bardzo istotną rolę przy wypłacie tych świadczeń, ale nie jako
podmiot zarządzający środkami emerytów pochodzącymi z OFE, lecz jedynie jako
podmiot fizycznie przekazujacy środki emerytom wraz ze świadczeniem z części
repartycyjnej oraz jako podmiot zapewniajacy wybór zakładu emerytalnego
przez osobę przechodzącą na emeryturę. W oparciu o wskaźniki przygotowane
przez zakłady emerytalne oraz informację o wysokości środków zgromadzonych w
OFE, ZUS powinien bowiem, każdej osobie zamierzajacej przejść na emeryturę
przekazywać informację o wysokości miesięcznego świadczenia w każdym z
zakładów emerytalnych (według stanu środków w OFE na dzień sporządzenia
informacji), a warunkiem przejścia na emeryturę dożywotnią powinno być
wskazanie przez osobę przechodzącą na emeryturę zakładu emerytalnego.
Wszystko to powinno ograniczyć wskazaną w uzasadnieniu do projektu założeń
asymetrię informacyjną oraz ograniczać koszty akwizycji i funkcjonowania
systemu.
Paweł Pelc
radca prawny
Urząd Komisji Nadzoru Finansowego
Niniejszy tekst wyraża prywatne poglądy autora i nie prezentuje oficjalnego stanowiska urzędu KNF.
Z działalności Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE:
W dn. 13 października 2006 r. Stowarzyszenie otrzymało decyzję Komisji Nadzoru Finansowego dotyczącą wniosku Powszechnego Towarzystwa Emerytalnego PZU S.A. i Powszechnego Towarzystwa Emerytalnego Skarbiec-Emerytura S.A. o udzielenie zezwolenia na połączenie PTE PZU S.A. i PTE Skarbiec-Emerytura S.A.. Komisja postanowiła umorzyć postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie tej sprawy. Stowarzyszenie jako organizacja społeczna zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu w charakterze podmiotu na prawach strony. Komisja postanowiła umorzyć postępowanie.
Zarząd Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE
Prezes – Ewa Tomaszewska
Wiceprezes-Teresa Rogalska
Wiceprezes, Sekretarz– Anna Witkowska
Adres Stowarzyszenia:
Stowarzyszenie Rynku Kapitałowego UNFE
Ul. Korzystna 7
03-623 Warszawa
www.srkunfe.webpark.pl
e-mail:
srkunfe@post.pl
Biuletyn Miesięczny
Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego